1. Bệnh tăng nhãn áp ở chó là gì? Hiểu về sự nguy hiểm của căn bệnh này
Có thể hiểu đơn giản, bệnh tăng nhãn áp là tình trạng “áp lực trong mắt (nhãn áp) tăng cao bất thường, chèn ép dây thần kinh thị giác và dẫn đến mất thị lực”.
Trong mắt chó luôn có một loại chất lỏng gọi là “thủy dịch” lưu thông. Chất lỏng này có vai trò vận chuyển chất dinh dưỡng và duy trì hình dạng tròn của mắt. Ở trạng thái khỏe mạnh, lượng thủy dịch sinh ra và lượng thoát đi luôn cân bằng. Tuy nhiên, nếu vì lý do nào đó mà đường thoát bị tắc nghẽn, chất lỏng sẽ tích tụ lại bên trong mắt, khiến nhãn áp tăng vọt.
Tại sao đây là tình trạng “khẩn cấp”? Bệnh tăng nhãn áp ở chó cực kỳ đáng sợ vì tốc độ tiến triển nhanh hơn rất nhiều so với con người. Chỉ cần nhãn áp cao duy trì trong 24 đến 48 giờ, dây thần kinh thị giác có thể bị tổn thương vĩnh viễn, dẫn đến mù lòa.
Ngoài ra, đây là căn bệnh gây ra sự đau đớn tột cùng. Ở người, cơn tăng nhãn áp cấp tính được mô tả là “đau như bị gậy đập vào đầu”. Những chú chó không thể nói năng chỉ có thể âm thầm chịu đựng cơn đau khủng khiếp này.
2. Nguyên nhân gây bệnh: 2 loại tăng nhãn áp
Bệnh tăng nhãn áp ở chó được chia thành hai loại dựa trên nguyên nhân:
2.1 Tăng nhãn áp nguyên phát (Do di truyền/Đặc điểm giống loài)
Đây là loại bệnh do cấu trúc đường thoát nước trong mắt bị bất thường bẩm sinh.
- Đặc điểm: Nếu một bên mắt bị bệnh, khả năng cao bên còn lại cũng sẽ phát bệnh (thường là hơn 50% trong vòng một năm).
- Các giống chó dễ mắc: Shiba Inu, American Cocker Spaniel, Shih Tzu, Chihuahua, Toy Poodle, Beagle…
2.2 Tăng nhãn áp thứ phát (Do các bệnh khác lý khác)
Đây là tình trạng đường thoát nước bị tắc nghẽn do biến chứng của các bệnh về mắt khác:
- Viêm màng bồ đào: Các tế bào viêm nhiễm làm tắc nghẽn đường thoát.
- Lệch thủy tinh thể: Thủy tinh thể bị lệch khỏi vị trí, gây cản trở dòng chảy của thủy dịch.
- Đục thủy tinh thể tiến triển: Khi bệnh nặng, thủy tinh thể sưng to chèn ép đường thoát.
- Khối u trong mắt: Khối u cản trở đường lưu thông của chất lỏng.
3. Những triệu chứng chủ nuôi tuyệt đối không được bỏ qua
Ở giai đoạn đầu, chủ nuôi có thể chỉ thấy mắt chó hơi đỏ. Tuy nhiên, nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, bạn cần đưa cún đi cấp cứu ngay lập tức, kể cả trong đêm.
Thay đổi về ngoại hình:
- Đỏ mắt (Củng mạc sung huyết): Các mạch máu nổi rõ và đỏ rực.
- Mắt bị đục: Toàn bộ mắt trông xanh xám hoặc đục như mặt kính bị mờ hơi nước.
- Giãn đồng tử: Con ngươi (phần đen ở giữa) vẫn to ngay cả khi ở nơi có ánh sáng mạnh.
- Kích thước hai mắt khác nhau: Nhãn áp cao có thể làm nhãn cầu bị đẩy to ra, trông như mắt bị lồi.
Thay đổi về hành vi:
- Nheo mắt liên tục: Dấu hiệu của sự đau đớn. Chó có thể dùng chân gãi mắt.
- Sợ bị chạm vào đầu: Cảm giác đau nửa đầu do áp lực trong mắt gây ra.
- Ủ rũ, bỏ ăn: Do quá đau đớn nên chó không muốn vận động.
- Va chạm vào đồ vật: Thị lực giảm đột ngột khiến chó không tránh được chướng ngại vật.
4. Các phương pháp kiểm tra và chẩn đoán
Khi nghi ngờ chó bị tăng nhãn áp, bác sĩ thú y sẽ thực hiện các kiểm tra chuyên khoa sau:
- Đo nhãn áp (Tonometry): Sử dụng thiết bị chuyên dụng chạm nhẹ vào bề mặt mắt. Chỉ số bình thường ở chó là 10-25 mmHg, nhưng khi bị tăng nhãn áp, chỉ số này có thể lên tới 40-80 mmHg hoặc hơn.
- Kiểm tra đèn khe (Slit lamp): Quan sát chi tiết bề mặt và bên trong mắt để tìm dấu hiệu viêm nhiễm.
- Kiểm tra góc thoát (Gonioscopy): Dùng thấu kính đặc biệt để xem đường thoát nước có bị đóng hay không.
- Soi đáy mắt/Siêu âm: Kiểm tra mức độ tổn thương dây thần kinh thị giác hoặc tìm kiếm khối u.
5. Điều trị: Duy trì thị lực hay Loại bỏ cơn đau?
Thứ tự ưu tiên trong điều trị sẽ thay đổi tùy thuộc vào việc “chó còn thị lực hay không”.
5.1 Điều trị nội khoa (Dùng thuốc)
Sử dụng kết hợp nhiều loại thuốc nhỏ mắt để hạ nhãn áp:
- Thuốc nhóm Prostaglandin: Thúc đẩy thoát thủy dịch mạnh mẽ (rất hiệu quả).
- Thuốc ức chế men Carbonic anhydrase: Làm giảm lượng thủy dịch tiết ra.
- Thuốc ưu trương: Dùng qua đường truyền tĩnh mạch để rút bớt nước thừa trong mắt (dùng trong trường hợp khẩn cấp).
5.2 Điều trị ngoại khoa (Phẫu thuật)
Thực hiện khi thuốc không còn kiểm soát được nhãn áp hoặc muốn cải thiện triệt để.
【Trường hợp có khả năng giữ được thị lực】
- Phẫu thuật Laser (Ciliary body photocoagulation): Dùng laser phá hủy một phần tổ chức tiết thủy dịch.
- Đặt van dẫn lưu (Valvert implant): Đặt một ống silicone nhỏ vào trong mắt để dẫn nước ra ngoài.
【Trường hợp đã mù và muốn loại bỏ cơn đau】
Khi chó đã mất thị lực và chỉ còn chịu đựng sự đau đớn, chủ nuôi cần đưa ra quyết định để giải thoát cho chúng.
- Phẫu thuật múc bỏ nhãn cầu: Loại bỏ mắt bị bệnh. Nhiều chủ nuôi thấy “tội nghiệp”, nhưng sau phẫu thuật, chó thường trở nên vui vẻ, khỏe mạnh bất ngờ vì không còn bị cơn đau hành hạ.
- Lắp mắt giả: Loại bỏ nội nhãn và thay bằng một viên bi silicone để giữ thẩm mỹ.
6. Chăm sóc tại nhà và cách tiếp xúc với cún cưng
- Nhỏ thuốc đúng giờ: Đây là việc phải làm “suốt đời”. Nhỏ thuốc 3-4 lần/ngày đúng giờ giúp ngăn nhãn áp tăng trở lại. Hãy khen ngợi và cho quà bánh sau khi nhỏ để cún cảm thấy đây là khoảng thời gian vui vẻ.
- Chuyển từ vòng cổ sang dây yếm (Harness): Vòng cổ có thể gây áp lực lên cổ và làm tăng nhãn áp. Hãy dùng dây yếm ngực để giảm tải cho vùng cổ.
- Giữ nguyên vị trí đồ đạc: Nếu thị lực giảm, đừng thay đổi vị trí đồ đạc trong nhà. Chó ghi nhớ sơ đồ nhà bằng khứu giác, thính giác và ria mép nên chúng vẫn có thể đi lại thoải mái nếu đồ đạc không bị xáo trộn.
- Chú ý mắt còn lại: Với thể nguyên phát, mắt còn lại có nguy cơ phát bệnh rất cao. Hãy thảo luận với bác sĩ về việc nhỏ thuốc phòng ngừa và kiểm tra mắt hàng ngày.
7. Lời nhắn nhủ: Mù lòa không phải là “kết thúc”
Nghe tin cún cưng không còn nhìn thấy gì là một trải nghiệm đau lòng. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng “chó có khả năng sống hạnh phúc ngay cả khi mất thị lực”.
Khứu giác và thính giác của chó phát triển hơn con người rất nhiều. Chỉ cần có giọng nói của chủ, mùi gió khi đi dạo, mùi thức ăn ngon, cún vẫn cảm thấy cuộc sống đầy niềm vui. Điều tồi tệ nhất không phải là không nhìn thấy, mà là “phải chịu đau đớn kéo dài”. Nếu loại bỏ được cơn đau, cún sẽ lại vẫy đuôi và mỉm cười với bạn.
8. Tổng kết: Phát hiện sớm là vũ khí mạnh nhất
Tăng nhãn áp là một căn bệnh khó chữa dứt điểm, nhưng nếu phát hiện và điều trị sớm, cơ hội giữ lại thị lực sẽ cao hơn đáng kể.
- Kiểm tra nhãn áp định kỳ cho các giống chó có nguy cơ cao (như Shiba).
- Đừng chủ quan với những dấu hiệu như “chỉ là chảy nước mắt” hay “chỉ hơi đỏ mắt”.
- Hành động nhanh chóng của bạn là cách duy nhất để bảo vệ “ánh sáng” cho người bạn bốn chân.
Bước tiếp theo bạn nên làm: Nếu bạn thấy mắt cún hơi đỏ, hãy dùng đèn điện thoại kiểm tra ngay kích thước đồng tử và độ đục của mắt. Nếu thấy có gì đó “khác thường”, hãy đặt lịch khám ngay vào sáng mai hoặc liên hệ bệnh viện thú y gần nhất.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp bạn và cún cưng có những ngày tháng khỏe mạnh bên nhau.
