Golden Retriever là giống chó lớn được yêu thích trên toàn thế giới nhờ bộ lông màu vàng óng ả cùng gương mặt hiền lành và thông minh. Nhiều người thường nghĩ chúng có hình ảnh “ngoan ngoãn, biết nghe lời” và “rất quấn người”. Tuy nhiên, khi thực sự đón một chú cún về nuôi, không ít chủ nuôi phải đau đầu than vãn: “Nghịch ngợm hơn tôi tưởng nhiều, mệt quá!” hay “Chó lớn người, khỏe quá, lúc đi dạo cứ kéo dây làm tôi không giữ nổi”.
Khi trưởng thành, Golden Retriever là giống chó lớn có thể đạt cân nặng tới khoảng 30kg. Dù tính cách của chúng có hiền lành đến đâu, nếu bạn cứ để mặc cho chúng hành động theo bản năng dùng sức mạnh hoặc thói quen quá khích, điều đó có thể dẫn đến những tai nạn hoặc rắc rối không đáng có. Chính vì vậy, việc giáo dục đúng cách ngay từ giai đoạn cún con là cực kỳ quan trọng.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích cặn kẽ từ phương châm cơ bản trong “huấn luyện chó Golden Retriever” dựa trên đặc tính riêng của chúng, đến lộ trình chi tiết theo từng giai đoạn phát triển, và cả giải pháp cho những vấn đề cụ thể mà nhiều chủ nuôi đang gặp phải. Hãy đọc đến cuối bài viết này như một cuốn “kinh thánh” giúp bạn và chú cún cưng có một cuộc sống hạnh phúc, không lo stress nhé.
1. Khí chất của Golden Retriever và Phương châm huấn luyện cơ bản
Để huấn luyện hiệu quả, trước hết bạn cần hiểu đúng về khí chất của giống chó Golden Retriever. Tiếp cận dựa trên các đặc tính riêng của chúng chính là con đường ngắn nhất dẫn đến thành công.
“3 đặc tính nổi bật” của Golden Retriever
- Rất quấn người, coi việc làm chủ vui là lý tưởng sống: Bản chất của Golden Retriever là giống chó lao động được sử dụng để tha (retrieve) các con mồi bị thợ săn bắn hạ. Vì thế, chúng có bản năng thích hợp tác làm việc với con người và cảm thấy hạnh phúc tột cùng khi được chủ khen ngợi.
- Khả năng học hỏi và trí thông minh cực cao: Đây là giống chó thông minh đến mức luôn xếp thứ hạng cao trong các bài kiểm tra trí tuệ của các giống chó. Chúng tiếp thu cả điều tốt lẫn điều xấu với tốc độ đáng kinh ngạc.
- Thể lực dồi dào và nhu cầu làm việc cao: Nhìn vẻ ngoài có vẻ điềm đạm, nhưng thể lực của chúng là “không đáy”. Đặc biệt trong giai đoạn chó trẻ (khoảng từ 1 đến 3 tuổi), năng lượng của chúng luôn tràn trề. Nếu không được giải tỏa năng lượng này một cách hợp lý, chúng rất dễ nảy sinh các hành vi phá phách do buồn chán hoặc stress.
Phương pháp chủ đạo là “Huấn luyện tích cực” (Khen ngợi để phát triển)
Điều tuyệt đối nên tránh khi huấn luyện giống chó này là dùng nỗi sợ hãi để áp đặt, chẳng hạn như “quát mắng lớn tiếng” hay “dùng đòn roi, bạo lực”. Golden Retriever có hệ thần kinh rất nhạy cảm và dễ dàng nhận ra những cảm xúc tiêu cực của chủ nhân. Nếu bị mắng quá nghiêm khắc, chúng sẽ nảy sinh nỗi sợ hãi đối với chủ, dẫn đến việc không dám tự ý hành động, hoặc trong trường hợp xấu nhất, chúng có thể trở nên hung dữ để tự vệ.
Nguyên tắc cơ bản của huấn luyện là: “Khen ngợi thật nhiệt tình ngay khoảnh khắc cún làm đúng hành động mong muốn”. Bằng cách thưởng bằng bánh thưởng (treat), đồ chơi, cùng với nụ cười và lời nói của bạn, chú chó sẽ học được rằng “Làm hành động này sẽ có điều tốt đẹp xảy ra!”. Hãy cố gắng tạo ra những buổi huấn luyện vui vẻ, kích thích bản năng “muốn làm chủ vui” của chúng.
Thống nhất quy tắc trong toàn bộ gia đình
Vì là giống chó thông minh, chúng sẽ không bỏ qua thái độ mập mờ của con người. Những cách xử lý thiếu nhất quán như “Bố bảo không được nhưng mẹ lại cho phép”, hay “Hôm qua thì bị mắng nhưng hôm nay lại cho lên phòng khách” sẽ khiến chú chó bị bối rối. Trước khi bắt đầu huấn luyện, tất cả các thành viên trong gia đình cần thảo luận và thống nhất rõ ràng các quy tắc về “những việc được làm” và “những việc tuyệt đối không được làm”.
2. 【Theo từng giai đoạn phát triển】Lịch trình huấn luyện chó Golden Retriever
Việc huấn luyện chó Golden Retriever sẽ diễn ra suôn sẻ hơn rất nhiều nếu bạn thực hiện theo các bước phù hợp với sự phát triển của chúng.
【Từ 2 đến 3 tháng tuổi】Việc cần làm ngay khi đón cún về nhà
Ngay từ ngày đầu tiên đón cún về nhà, hãy bắt đầu dạy chúng các quy tắc sống trong gia đình. Trong giai đoạn này, vừa giúp cún làm quen với môi trường mới, bạn vừa cần xây dựng các nền tảng sau:
- Dạy cún nhận biết tên của mình: Gọi tên cún, khi cún nhìn vào mắt bạn thì cho bánh thưởng để cún ghi nhớ “được gọi tên = có điều tốt lành”.
- Dạy vị trí đi vệ sinh: Đừng bỏ lỡ các dấu hiệu muốn đi vệ sinh của cún và dẫn cún đến đúng khay/thảm vệ sinh đã định.
- Cho cún làm quen với chuồng (crate): Dạy cún rằng bên trong chuồng là “phòng riêng an toàn” của mình, nhằm chuẩn bị cho những lúc ở nhà một mình hoặc khi có tình huống khẩn cấp.
【Từ 3 đến 6 tháng tuổi】”Giai đoạn xã hội hóa” quan trọng nhất
Đây là “giai đoạn xã hội hóa” quan trọng nhất trong cuộc đời của một chú chó, khi mà tính tò mò sẽ chiến thắng nỗi sợ hãi. Cách bạn nuôi dạy cún trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng lớn đến tính cách của chúng sau này. Ngay cả trước khi hoàn thành lịch tiêm chủng, bạn vẫn có thể bế cún ra ngoài để hít thở không khí và cho cún trải nghiệm nhiều kích thích khác nhau.
- Tiếp xúc với nhiều người khác nhau: Cho cún gặp gỡ nhiều người (già, trẻ, trai, gái, người đội mũ, trẻ em…) ngoài các thành viên trong gia đình để dạy cún rằng “con người không đáng sợ”.
- Giao lưu với các chú chó khác: Tận dụng các lớp học cho cún con (puppy class) để cún tiếp xúc với những chú chó đã tiêm phòng đầy đủ và hợp tính, giúp cún học cách giao tiếp giữa các chú chó với nhau.
- Làm quen với môi trường và âm thanh: Cho cún làm quen dần dần với các âm thanh trong cuộc sống hàng ngày như tiếng xe cộ, tiếng sấm sét, tiếng pháo hoa, tiếng tàu hỏa, tiếng che ô ngày mưa… để cún không bị hoảng sợ.
【Từ 6 tháng đến 1 tuổi】Đối phó với giai đoạn dậy thì và nổi loạn
Giống như tuổi teen ở người, Golden Retriever trong giai đoạn này cũng sẽ trải qua “giai đoạn dậy thì và nổi loạn”. Chúng có thể phớt lờ những lệnh trước đây đã làm tốt như “ngồi” (sit) hay “chờ” (stay), hoặc có những hành động nhằm thử thách phản ứng của chủ.
Ngoài ra, đây cũng là lúc cơ thể chúng lớn nhanh như thổi và ý thức cá nhân bắt đầu thức tỉnh. Nếu lúc này chủ nhân nhượng bộ và đáp ứng yêu cầu của chúng, rất có thể chúng sẽ trở thành một chú chó trưởng thành ngang bướng, khó bảo sau này. Do đó, điều quan trọng là chủ nuôi phải duy trì một thái độ kiên quyết và nhất quán.
3. Huấn luyện và Giải pháp cho 3 vấn đề đau đầu nhất của Golden Retriever
Dưới đây, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết về 3 hành vi có vấn đề cụ thể mà nhiều chủ nuôi hay gặp phải trong quá trình nuôi dạy Golden Retriever, cùng với giải pháp cho chúng.
① Bí quyết huấn luyện đi vệ sinh thành công
Chó đi vệ sinh sai chỗ là vấn đề dễ gây stress nhất trong quá trình huấn luyện. Tuy nhiên, loài chó vốn dĩ có tập tính sạch sẽ là “không muốn làm bẩn nơi ngủ hay nơi ăn uống của mình”. Nếu tận dụng điều này, bạn chắc chắn có thể giúp cún thành thạo việc đi vệ sinh đúng chỗ.
Xây dựng môi trường tránh thất bại và dẫn dắt cún
Khi còn nhỏ, khoảng cách giữa các lần đi vệ sinh của cún rất ngắn, nên bạn sẽ có nhiều cơ hội để huấn luyện trong ngày. Trước hết, hãy chủ động dẫn cún đến thảm vệ sinh vào các thời điểm sau:
- Khi vừa ngủ dậy vào buổi sáng
- Sau khi ăn cơm hoặc uống nước
- Sau khi chơi đùa vui vẻ, vận động mạnh
- Khi vừa tỉnh giấc sau giấc ngủ trưa
Dấu hiệu nhận biết: Nếu thấy cún bồn chồn, bắt đầu ngửi sàn nhà hoặc xoay vòng tròn tại chỗ, đó chính là dấu hiệu cún muốn đi vệ sinh.
Khen ngay khi thành công, im lặng khi thất bại
Khi cún đi vệ sinh đúng chỗ, ngay khoảnh khắc cún vừa xong, hãy khen ngợi bằng những câu như “Good!”, “Giỏi quá!” và thưởng bánh cho cún. Nếu khen muộn, cún sẽ không hiểu mình được khen vì điều gì.
Chẳng may cún có đi sai chỗ, tuyệt đối không được mắng mỏ. Nếu bạn quát lớn hoặc đánh cún, chúng sẽ hiểu lầm rằng “việc đi vệ sinh là một điều xấu”, dẫn đến việc chúng sẽ trốn vào những góc khuất mà chủ không nhìn thấy để đi bậy, hoặc dẫn đến thói quen ăn phân (hành vi ăn chất thải để giấu đi). Khi cún đi sai chỗ, hãy phớt lờ cún, lẳng lặng dọn dẹp thật sạch và dùng xịt khử mùi chuyên dụng để xóa sạch mùi hoàn toàn.
② Cách xử lý thói quen cắn yêu, cắn phá
“Cắn yêu” ở giai đoạn cún con là con đường mà hầu như chủ nuôi nào cũng phải trải qua. Đặc biệt với Golden Retriever, vốn là giống chó tha mồi bằng miệng, nhu cầu sử dụng răng miệng của chúng cao gấp đôi các giống chó khác. Lúc cún còn nhỏ có thể không đau, nhưng thói quen cắn khi đã trưởng thành có thể dẫn đến những tai nạn lớn.
Không cho cún cắn vào tay hoặc chân người
Đừng bao giờ để cún dùng tay của bạn thay cho đồ chơi chỉ vì nghĩ “cún còn nhỏ và đáng yêu”. Điều này sẽ khiến cún hiểu lầm rằng “da của con người là thứ có thể cắn được”.
Cách xử lý khi bị cắn (Phớt lờ triệt để)
Nếu trong lúc chơi đùa, răng của cún chạm vào da hoặc quần áo của bạn, hãy ngay lập tức nói “Đau!” bằng giọng trầm, dừng ngay trò chơi lúc đó, đi ra khỏi phòng hoặc phớt lờ cún hoàn toàn. Đối với Golden Retriever, việc bị người chủ yêu quý phớt lờ chính là hình phạt lớn nhất. Khi hiểu được mối quan hệ nhân quả “cứ cắn là thời gian vui vẻ sẽ kết thúc”, chúng sẽ dần dần bỏ thói quen này.
Cung cấp đồ chơi thay thế
Nguyên nhân của thói quen cắn phá có thể là do ngứa nướu trong thời kỳ mọc răng, hoặc do stress vì buồn chán. Khi cún có ý định cắn tay bạn, hãy lập tức đưa cho cún những đồ chơi an toàn có thể gặm được như đồ chơi Kong hay dây thừng, và dạy cún rằng “cắn cái này mới là đúng nhé”.
③ Cách phòng tránh việc nhảy chồm lên người, sủa vô cớ, sủa đòi hỏi
Vì Golden Retriever cực kỳ thân thiện, nên khi vui mừng nhìn thấy con người, chúng có thể lao tới và nhảy chồm lên một cách mạnh mẽ. Khi còn là cún con thì trông có vẻ đáng yêu, nhưng khi một chú chó trưởng thành nặng gần 30kg nhảy chồm lên, có nguy cơ làm người khác ngã nhào và bị thương.
Biện pháp chống nhảy chồm: Tập thói quen “Ngồi” (Sit)
Khi bạn đi làm về hoặc có khách đến nhà, nếu thấy cún phấn khích định nhảy chồm lên, hãy lập tức ra lệnh “Ngồi”. Khi đang ở tư thế ngồi, chú chó sẽ không thể nhảy chồm lên được. Hãy thực hiện triệt để quy tắc: “Chỉ khi ngồi xuống và bình tĩnh lại thì mới được vuốt ve, chơi đùa”. Điểm mấu chốt là tuyệt đối không nhìn vào mắt cún và phớt lờ hoàn toàn khi cún đang quá khích.
Biện pháp chống sủa đòi hỏi: Có sự kiên quyết không đáp ứng
Nếu cún sủa đòi hỏi như “cho ăn nhanh lên” hay “thả ra khỏi chuồng”, mà bạn vì thấy “ồn ào quá” rồi làm theo ý cún, chú chó sẽ học được rằng “cứ sủa là có thể sai khiến được con người”.
Khi cún đang sủa, hãy phớt lờ một cách triệt để, và chỉ khi cún im lặng được từ 3 giây trở lên mới thả cún ra khỏi chuồng hoặc cho cún ăn. Việc giúp cún nhận ra rằng “im lặng mới có lợi” là điều rất quan trọng.
4. Giảm tận gốc stress khi đi dạo! Biện pháp chống “thói quen kéo dây” cho chó lớn
Trong cuộc sống với Golden Retriever, một trong những bài huấn luyện quan trọng nhất là loại bỏ “thói quen kéo dây” khi đi dạo. Nếu bị một chú chó lớn dùng hết sức kéo đi, chủ nuôi có thể bị ngã gãy xương, hoặc có thể gây tai nạn cho những người đi bộ hay xe đạp khác. Hãy dạy chú cún thói quen đi bộ “Leader Walk” – tức là đi dạo trong trạng thái dây xích luôn lỏng (chùng xuống).
Tại sao chó lại kéo dây xích?
Lý do chính khiến chó kéo dây là vì “chúng muốn tiến về phía trước”. Nếu kết quả của việc kéo dây là chủ nuôi bị lôi đi theo hướng phía trước, chú chó sẽ học được rằng “cứ kéo dây là sẽ đến đích nhanh hơn”. Chúng ta cần cắt đứt vòng luẩn quẩn này.
Các bước huấn luyện đi bộ “Leader Walk”
- Bắt đầu từ trong nhà, nơi ít có kích thích: Nếu mang cún ra ngoài đường ngay từ đầu, sẽ có quá nhiều sự cám dỗ. Đầu tiên, hãy luyện tập ở một nơi yên tĩnh, dễ tập trung như phòng khách.
- Cho cún đi bên trái (hoặc bên phải) của chủ: Cố định vị trí đi (thông thường vị trí bên trái được xem là tốt nhất). Khi cún đi ngay sát bên cạnh bạn và chú ý nhìn bạn (giao tiếp bằng mắt/eye contact), hãy khen ngợi và thưởng bánh ngay khoảnh khắc đó.
- Áp dụng triệt để nguyên tắc “Stop & Go” (Dừng và Đi): Khi đi dạo ngoài trời, nếu dây xích bị căng ra, chủ nuôi hãy dừng hẳn lại ngay tại chỗ. Hãy thể hiện rõ ý chí rằng dù cún có kéo thế nào, bạn cũng tuyệt đối không tiến lên thêm một bước nào nữa. Khi cún thấy “Ơ sao không đi tiếp nhỉ?” và quay đầu lại nhìn, làm dây xích chùng xuống hoặc cún quay lại chỗ bạn, hãy khen ngợi ngay và tiếp tục bước đi.
- Áp dụng kỹ thuật chuyển hướng (Quay xe 180 độ đột ngột): Nếu chú chó phớt lờ bạn và cứ cố tình lao lên phía trước, hãy im lặng và lập tức quay ngoắt 180 độ theo hướng ngược lại rồi bước đi. Bằng cách lặp đi lặp lại điều này, chú chó sẽ học được rằng “nếu không chú ý đến chuyển động của chủ, mình sẽ bị bỏ lại”, từ đó chúng sẽ vừa đi vừa chú ý đến bạn.
5. 4 lưu ý quan trọng để xây dựng mối quan hệ tin cậy với Golden Retriever
Cuối cùng, để việc huấn luyện chó Golden Retriever diễn ra suôn sẻ hơn và giúp thắt chặt sợi dây gắn kết với cún cưng, dưới đây là 4 lưu ý quan trọng mà chủ nuôi cần khắc cốt ghi tâm.
① Vận động đầy đủ mỗi ngày và các trò chơi trí tuệ
Dù bạn có chăm chỉ huấn luyện đến đâu, nếu năng lượng cốt lõi của chú chó bị dư thừa, nó sẽ trực tiếp dẫn đến các hành vi phá phách do stress (như cắn phá đồ đạc, sủa vô cớ…).
Đối với Golden Retriever, lý tưởng nhất là đi dạo 2 lần một ngày, mỗi lần khoảng 1 tiếng. Không chỉ đi bộ đơn thuần, hãy tích cực lồng ghép các trò chơi vận động cả trí não lẫn thể chất như cho cún chạy trong sân chơi cho chó (dog run), chơi trò “tha mồi về” (retrieve) với đồ chơi, hay trò chơi ngửi mùi tìm bánh thưởng (nosework). Một chú chó được thỏa mãn năng lượng sẽ trở nên rất ngoan ngoãn và điềm đạm khi ở trong nhà.
② Hình phạt thể xác hay quát mắng cảm tính “lợi bất cập hại”
Như đã đề cập ở trên, việc huấn luyện bằng cách dùng sức mạnh áp đặt sẽ làm mất đi sự ngoan ngoãn, phục tùng tuyệt vời của Golden Retriever. Khi chúng làm sai, đừng mắng mỏ mà hãy coi đó là “cơ hội để dạy hành vi đúng”. Khi bạn cảm thấy mình sắp nổi giận, hãy hít một hơi thật sâu để lấy lại bình tĩnh – đó là tố chất cần có của một người chủ nuôi tốt.
③ Chú ý đến tính cách sợ cô đơn (Phòng tránh chứng lo âu xa cách)
Trái ngược với việc cực kỳ yêu quý con người, chúng lại là giống chó không giỏi ở nhà một mình và dễ mắc “chứng lo âu xa cách” (một hội chứng tâm lý lo lắng thái quá khi phải rời xa chủ nuôi).
Ngay từ khi còn nhỏ, bạn cần huấn luyện để tạo cho cún cảm giác an tâm rằng “chủ có đi ra ngoài thì chắc chắn sẽ quay về”. Hãy bắt đầu bằng những khoảng thời gian để cún ở nhà một mình ngắn vài phút, rồi tăng dần thời gian lên. Việc không chào hỏi quá vồ vập (không phản ứng thái quá) khi đi ra ngoài hoặc khi trở về nhà cũng là một bí quyết giúp chú chó không bị lo lắng.
④ Kết thúc buổi huấn luyện “ngắn gọn và vui vẻ”
Khả năng tập trung của chó không kéo dài lâu. Đặc biệt với cún con, giới hạn chỉ khoảng 5 đến 10 phút. Nếu kéo dài lê thê, chú chó sẽ chán nản và đâm ra ghét chính việc huấn luyện.
Vào khoảnh khắc trải nghiệm thành công tuyệt vời nhất như “Cún đã ngồi rất ngoan!”, hãy thưởng thật nhiều bánh và kết thúc buổi tập ngày hôm đó. Đây chính là bí quyết khiến cún nghĩ “Ngày mai mình lại muốn tập tiếp!”.
6. Lời kết: Để trở thành người bạn đồng hành tuyệt vời nhất của cún cưng
Việc huấn luyện một chú chó Golden Retriever chắc chắn không thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Sẽ có những lúc mọi việc không diễn ra như ý, khiến bạn cảm thấy sốt ruột hay nản lòng.
Tuy nhiên, chúng là giống chó cực kỳ nhạy cảm với tình yêu thương của con người, và hàng ngày chúng luôn cố gắng suy nghĩ hết mình để đáp lại sự kỳ vọng của chủ nuôi. Nếu bạn kiên trì tích lũy việc “huấn luyện chó Golden Retriever” dựa trên kiến thức đúng đắn, và trên hết là bằng tình yêu thương cùng sự vui vẻ, chúng chắc chắn sẽ đáp lại bạn bằng sự ngoan ngoãn tuyệt đối và một sợi dây gắn kết sâu sắc hơn thế nữa.
Đừng chỉ đơn thuần bắt cún “phải nghe lời”, hãy tận hưởng việc huấn luyện hàng ngày như một hình thức giao tiếp giúp thắt chặt mối quan hệ tin cậy lẫn nhau. Đừng vội vã, hãy tiến từng bước một để cùng cún cưng xây dựng một cuộc sống nuôi chó thật tuyệt vời nhé!
