Những giống chó “lưng dài chân ngắn” như Dachshund (chó lạp xưởng) hay Welsh Corgi luôn chiếm trọn trái tim của những người yêu thú cưng bởi dáng vẻ đáng yêu và hài hước. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài đặc biệt đó là những rủi ro về sức khỏe mà chúng ta không thể lơ là.
Do cấu trúc cơ thể đặc thù, cột sống và các khớp của chó thân dài phải chịu áp lực rất lớn. Việc chăm sóc hàng ngày của chủ nuôi sẽ quyết định trực tiếp đến tuổi thọ và chất lượng cuộc sống (QOL) của chúng. Ngay cả khi chú chó của bạn còn trẻ, những tổn thương âm thầm vẫn có thể đang tích tụ.
Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các kiến thức mới nhất về bệnh lý đặc trưng, môi trường sống lý tưởng, quản lý chế độ ăn uống và cách xử lý trong tình huống khẩn cấp để chú chó của bạn luôn khỏe mạnh và năng động.
1. Tại sao việc quản lý sức khỏe cho “chó thân dài” lại khó khăn?
Đầu tiên, hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm thể chất và nền tảng di truyền của chúng.
Nguồn gốc của thân hình đặc biệt
Đa số các giống chó thân dài vốn là chó săn được con người lai tạo để phục vụ mục đích làm việc. Ví dụ, giống Miniature Dachshund được lai tạo với chân ngắn và thân dài để dễ dàng chui vào hang của các loài động vật như lợn rừng hay lửng.
Hình dáng này được hình thành từ đặc tính di truyền gọi là “loạn sản sụn”. Điều này khiến sự phát triển của xương bốn chi bị ức chế, trong khi cột sống vẫn phát triển bình thường, dẫn đến việc đôi chân ngắn phải nâng đỡ cả một cơ thể dài.
Áp lực vật lý lên cơ thể
Hãy tưởng tượng một cây cầu dài. Nếu hai trụ cầu (đôi chân) nằm ở hai đầu và khoảng cách giữa chúng quá xa, phần giữa sẽ rất dễ bị võng xuống do trọng lực. Cột sống của chó thân dài cũng tương tự, luôn chịu áp lực từ trọng lực. Các hoạt động mạnh, nhảy cao hoặc tình trạng béo phì sẽ làm tăng độ “võng” này, gây áp lực quá mức lên các đĩa đệm (lớp đệm giữa các đốt sống).
2. Kẻ thù lớn nhất: Hiểu rõ về thoát vị đĩa đệm
Thoát vị đĩa đệm là căn bệnh đáng ngại nhất đối với chủ nuôi chó thân dài, gây ra những cơn đau dữ dội hoặc thậm chí là liệt.
Cơ chế của bệnh
Bên trong cột sống có tủy sống – dây thần kinh chính truyền mệnh lệnh từ não đến cơ thể. Giữa các đốt sống là đĩa đệm đóng vai trò giảm xóc. Khi đĩa đệm bị biến dạng, lồi ra và chèn ép vào tủy sống, đó gọi là thoát vị đĩa đệm. Chó thân dài có xu hướng bị xơ hóa (vôi hóa) đĩa đệm ngay từ khi còn trẻ, nên nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhiều so với các giống chó khác.
5 cấp độ nghiêm trọng (Grade)
Triệu chứng thoát vị đĩa đệm được chia thành 5 giai đoạn:
- Cấp độ 1: Chó cong lưng, ghét bị bế. Vẫn đi lại được nhưng có vẻ đau đớn.
- Cấp độ 2: Chân sau đi loạng choạng. Đôi khi kéo lê mu bàn chân trên đất.
- Cấp độ 3: Liệt chân sau, không thể tự đứng dậy. Phải dùng hai chân trước để bò.
- Cấp độ 4: Mất kiểm soát đại tiểu tiện (tự chảy ra hoặc không thể đi được).
- Cấp độ 5: Mất cảm giác đau sâu (ngay cả khi kẹp mạnh vào kẽ ngón chân cũng không thấy đau).
Lưu ý: Nếu để quá lâu sau khi đạt đến cấp độ 5, khả năng phục hồi sau phẫu thuật sẽ giảm đáng kể. “Chìa khóa” nằm ở việc phát hiện sớm ở cấp độ 1 hoặc 2.
Dấu hiệu “SOS” không thể bỏ qua
Hãy đưa thú cưng đến bác sĩ thú y ngay lập tức nếu thấy các biểu hiện sau:
- Dừng lại trước cầu thang hoặc không muốn leo lên.
- Kêu “ẳng” khi bị bế lên.
- Đuôi cụp xuống và không vẫy.
- Ngại cúi đầu xuống khi ăn (có thể là thoát vị đĩa đệm cổ).
- Không còn thực hiện động tác rùng mình (lắc người).
3. Chế độ ăn và kiểm soát cân nặng để bảo vệ cột sống
Cân nặng là yếu tố quan trọng nhất mà chủ nuôi có thể chủ động kiểm soát để bảo vệ sức khỏe cho chó thân dài.
Tăng vài trăm gram cũng có thể gây nguy hiểm
Với con người, 500g là con số nhỏ, nhưng với một chú chó nhỏ nặng 5kg, 500g tương đương với 5kg ở người (nặng 50kg). Hãy tưởng tượng toàn bộ sức nặng đó đè nặng lên cột sống. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng duy trì cân nặng lý tưởng là phương pháp phòng ngừa thoát vị đĩa đệm hiệu quả hơn bất kỳ loại thực phẩm chức năng nào.
Kiểm tra thể trạng (Chỉ số BCS)
Đừng chỉ nhìn vào con số trên cân, hãy dùng tay chạm vào cơ thể chúng để kiểm tra Chỉ số thể trạng (BCS):
- Xương sườn: Phải cảm nhận được xương sườn dưới lớp mỡ mỏng khi sờ vào.
- Vòng eo: Khi nhìn từ trên xuống, phần sau xương sườn phải thắt lại rõ rệt.
- Đường bụng: Khi nhìn ngang, bụng phải hóp lại từ ngực về phía hông.
Dachshund là giống chó rất ham ăn. Thay vì cho ăn vặt quá mức, bạn có thể dùng các loại rau củ ít calo (như bắp cải luộc hoặc củ cải) để giúp chúng no bụng mà không thừa calo.
4. Xây dựng môi trường sống: Nhà ở “không rào cản”
Nhiều chú chó thân dài bị chấn thương ngay tại nhà hơn là khi đi dạo. Thay đổi môi trường sống sẽ giúp giảm thiểu rủi ro đáng kể.
Chống trượt sàn nhà là bắt buộc
Sàn nhà ở Việt Nam thường là sàn gạch hoặc đá, vốn rất trơn đối với chó. Mỗi khi chân bị trượt, cột sống và khớp hông sẽ bị xoắn bất thường, dễ dẫn đến thoát vị đĩa đệm.
- Giải pháp: Trải thảm chống trượt hoặc thảm xốp ở những nơi chó hay đi lại hoặc xung quanh ghế sofa. Nên trải thảm theo lộ trình di chuyển của chúng.
- Chăm sóc bàn chân: Lông dưới lòng bàn chân quá dài sẽ khiến chó dễ trượt hơn. Hãy cắt tỉa lông giữa các đệm chân hàng tháng.
Hạn chế và loại bỏ độ cao chênh lệch
Nhảy từ ghế sofa hoặc giường xuống đất là một trong những hành động nguy hiểm nhất.
- Lắp cầu thang gỗ/đệm (Slope): Trang bị dốc thoải cho những bé thích leo trèo. Cần huấn luyện chúng sử dụng dốc thay vì nhảy.
- Sử dụng rào chắn (Gate): Leo cầu thang gây áp lực lớn lên lưng. Nếu bạn không thể bế chúng lên xuống, hãy dùng rào chắn để ngăn chúng tự leo.
5. Thói quen hàng ngày: Cách bế đúng và chất lượng vận động
Tuyệt đối không bế đứng!
Khi bế chó thân dài, tuyệt đối tránh việc xốc nách và bế đứng như bế trẻ em. Việc để cột sống thẳng đứng khiến toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn ép vào đĩa đệm.
【Quy trình bế đúng cách】
- Một tay đỡ chắc chắn phần dưới ngực (gốc chân trước).
- Tay còn lại đỡ trọn phần mông và chân sau.
- Nâng bé lên sao cho lưng luôn song song với mặt đất và áp sát vào cơ thể người bế. Luôn ghi nhớ: Giữ cột sống nằm ngang.
Thay đổi chất lượng các buổi đi dạo
Đừng cố ép chó vận động mạnh bằng cách ném bóng hoặc bắt đĩa. Việc dừng đột ngột, xoay người gấp hoặc nhảy cao gây áp lực quá lớn lên thắt lưng.
- Vận động khuyến khích: Đi dạo chậm rãi trên đường bằng phẳng là tốt nhất. Việc đi bộ điều độ giúp phát triển cơ bắp quanh lưng, đóng vai trò như một “chiếc nẹp tự nhiên” hỗ trợ cột sống.
- Cho chó ngửi mùi: Việc tăng cường sự thỏa mãn về tinh thần thông qua việc đánh hơi sẽ giúp chúng bình tĩnh và thư giãn hơn mà không cần vận động quá mạnh.
6. Hỗ trợ dinh dưỡng và chăm sóc chó già
Các thành phần hỗ trợ sụn khớp
Việc bổ sung thực phẩm chức năng từ giai đoạn trưởng thành sẽ giúp hệ xương khớp khỏe mạnh hơn khi về già:
- Glucosamine & Chondroitin: Duy trì sức khỏe sụn và giúp khớp hoạt động trơn tru.
- Antinol (Axit béo): Được nhiều bác sĩ thú y khuyên dùng để duy trì sức khỏe khớp, da, lông và tim mạch.
- Collagen tuýp II không biến tính: Hỗ trợ ức chế phản ứng miễn dịch gây phá hủy sụn.
Các bệnh lý khác thường gặp ở chó thân dài
- Viêm tai ngoài: Do tai cụp nên bên trong tai dễ bị ẩm ướt, gây viêm. Hãy kiểm tra tai bé hàng tuần.
- Bệnh nha chu: Những giống chó có mõm dài dễ bị tích tụ mảng bám. Cần duy trì thói quen đánh răng hàng ngày.
- Teo võng mạc: Một số bé có gen mắt yếu, hãy chú ý nếu bé có biểu hiện va chạm vào đồ vật trong bóng tối.
7. Làm gì khi chó “không thể đứng dậy”? Cẩm nang khẩn cấp
Bước 1: Tuyệt đối bất động (Cage Rest)
Nếu thấy bất thường, ưu tiên hàng đầu là “không để chó cử động”. Tuyệt đối không cho đi lại tự do trong nhà. Hãy đặt bé vào chuồng nhỏ để bé nghỉ ngơi, chỉ ra ngoài khi đi vệ sinh. Khi di chuyển, phải bế nằm ngang.
Bước 2: Đến bệnh viện thú y ngay lập tức
Việc chờ đợi đến ngày mai có thể dẫn đến tình trạng liệt vĩnh viễn. Đặc biệt nếu bé kéo lê chân sau hoặc run rẩy vì đau, hãy tìm đến các phòng khám cấp cứu ngay cả trong đêm.
Bước 3: Quyết định điều trị nội khoa hay phẫu thuật
Dựa trên chẩn đoán của bác sĩ, bạn sẽ chọn điều trị nội khoa (dùng Steroid… để giảm viêm) hoặc phẫu thuật để loại bỏ phần đĩa đệm thoát vị. Từ cấp độ 3 trở lên, phẫu thuật thường là lựa chọn ưu tiên.
Tổng kết: Vì một cuộc sống hạnh phúc bên chú chó thân dài
Được sống cùng một người bạn thân dài đáng yêu là một niềm hạnh phúc vô bờ bến. Để niềm vui đó kéo dài, chủ nuôi cần trở thành “vị thần hộ mệnh” cho chiếc lưng của chúng:
- Không để béo phì: Kiểm soát cân nặng để giảm áp lực lên cột sống.
- Không để trơn trượt: Chống trượt sàn nhà và chăm sóc lòng bàn chân.
- Không để nhảy cao: Loại bỏ các bậc thang cao và không bế đứng.
- Không bỏ lỡ dấu hiệu: Nhận biết sớm các cơn đau nhỏ để điều trị kịp thời.
Chó không thể tự quản lý sức khỏe của mình. Kiến thức và tình yêu thương của bạn chính là “chiếc nẹp” vững chắc nhất bảo vệ cột sống và mang lại cho chúng một cuộc đời tuyệt vời.
Hôm nay, hãy bắt đầu bằng việc kiểm tra lòng bàn chân và xem lại lượng thức ăn vặt của bé nhé!