Khi cún cưng bỗng nhiên bị rối loạn tiêu hóa, chắc hẳn các chủ nuôi sẽ cảm thấy rất lo lắng với những câu hỏi như: “Có phải nó đã ăn phải thứ gì lạ không?” hay “Có nên đưa đi bệnh viện ngay không?”.
Trên thực tế, tiêu chảy là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất ở chó. Nguyên nhân của tình trạng này rất đa dạng: từ những trường hợp nhẹ do ăn quá nhiều hay căng thẳng tạm thời, cho đến những căn bệnh nguy hiểm tính mạng như nhiễm trùng nghiêm trọng hay bệnh về nội tạng. Phân của chó chính là chiếc “gương soi” (thước đo) phản ánh rõ ràng nhất tình trạng sức khỏe hiện tại của chúng – một tín hiệu không lời nhưng vô cùng quan trọng.
Dựa trên các dữ liệu chuyên môn được kiểm định bởi nhiều bác sĩ thú y, bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin mà các chủ nuôi thực sự cần: từ cách phân loại và nhận biết các dạng phân, nguyên nhân gây bệnh, các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa đi bệnh viện ngay lập tức, cho đến cách chăm sóc tại nhà và biện pháp phòng ngừa đúng cách. Hãy đọc hết bài viết này vì sức khỏe mỗi ngày của cún cưng nhé!
1. Các loại tiêu chảy ở chó và cách nhận biết “Tình trạng phân”
Dù đều gọi chung là “tiêu chảy”, nhưng tình trạng phân sẽ khác nhau rất nhiều tùy thuộc vào lượng nước, tần suất đi ngoài và các thành phần lẫn bên trong. Khi đưa cún đi khám, việc mô tả chính xác tình trạng phân cho bác sĩ thú y sẽ là manh mối lớn giúp xác định nguyên nhân và chẩn đoán chính xác. Trước hết, hãy bình tĩnh quan sát xem phân của cún cưng thuộc trạng thái nào dưới đây:
① Phân loại theo lượng nước (3 dạng chính)
Phân khỏe mạnh của chó lý tưởng là sẽ hơi cứng hơn phân người một chút, có thể dễ dàng dùng tay hốt lên mà không làm bẩn mặt đất hay tấm lót vệ sinh và vẫn giữ nguyên hình dáng. Tiêu chảy được chia thành 3 dạng chính dựa vào lượng nước chứa trong phân:
- Phân mềm (Phân nát): Nhìn bề ngoài phân vẫn có dạng khối như bình thường, nhưng vì lượng nước nhiều nên khi định nhặt lên, phân sẽ bị bét ra và mất hình dạng. Nếu cún vẫn khỏe mạnh, có cảm giác thèm ăn và chỉ bị một lần thì thường là tình trạng tạm thời. Tuy nhiên, nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong ngày thì bạn cần lưu ý.
- Phân dạng bùn: Lượng nước tăng lên nhiều hơn so với phân mềm, phân mất hoàn toàn hình dạng và trông như bùn loãng. Bạn không thể dùng tay nhặt lên và phân sẽ loang rộng ra tấm lót vệ sinh. Đây là dấu hiệu cho thấy chức năng hấp thụ của đường ruột đang bị suy giảm nghiêm trọng.
- Phân lỏng như nước: Phân ở dạng lỏng hoàn toàn. Đặc trưng là chó không cần rặn nhiều nhưng phân vẫn bắn mạnh ra ngoài thành dòng. Lúc này, khả năng tiêu hóa và hấp thụ của đường ruột đã suy giảm nghiêm trọng, lượng nước trong cơ thể bị mất đi rất nhanh. Nếu để mặc tình trạng này, cún có nguy cơ bị mất nước nặng chỉ trong thời gian ngắn.
② Sự khác biệt theo vị trí tổn thương: “Tiêu chảy do tiểu tràng” và “Tiêu chảy do đại tràng”
Tùy thuộc vào việc bất thường xảy ra ở phần nào của ống tiêu hóa (ruột non hay ruột già), biểu hiện triệu chứng sẽ có sự khác biệt rõ rệt.
- Tiêu chảy do tiểu tràng (Bất thường về tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng): Ruột non (tiểu tràng) là cơ quan chịu trách nhiệm tiêu hóa thức ăn và hấp thụ phần lớn chất dinh dưỡng cũng như nước. Nếu bộ phận này gặp bất thường, cơ thể sẽ không thể hấp thụ chất dinh dưỡng tốt, dẫn đến đặc trưng là “sụt cân nhanh chóng” nếu tiêu chảy kéo dài. Lượng phân trong một lần đi ngoài tăng lên rõ rệt so với bình thường, nhưng tần suất (số lần) đi ngoài lại không có xu hướng tăng nhiều. Ngoài ra, vì vị trí gần dạ dày và tá tràng nên trường hợp này tương đối dễ đi kèm với triệu chứng nôn mửa.
- Tiêu chảy do đại tràng (Bất thường về tái hấp thu nước và hình thành phân): Ruột già (đại tràng) là cơ quan tái hấp thu nước từ phần bã thức ăn chuyển đến từ ruột non để hình thành và giữ phân. Khi đại tràng gặp bất thường, nước không được hấp thụ tốt nên bề mặt phân rất dễ bám một lớp chất nhầy như thạch (gel). Khác với tiêu chảy do tiểu tràng, vì việc hấp thụ dinh dưỡng đã hoàn thành nên cún ít bị sụt cân, nhưng đặc trưng lớn nhất là “tần suất đi ngoài trở nên rất liên tục (nhiều lần)”. Ngoài ra, chó rất dễ rơi vào trạng thái “rặn mót” – tức là liên tục làm tư thế đi ngoài nhưng thực tế lại không ra phân hoặc ra rất ít.
③ Dấu hiệu quan trọng từ màu sắc và hình dáng của phân
Màu sắc và các chất lẫn trong phân cũng giúp chúng ta đoán biết được vị trí bất thường trong cơ thể:
- Phân đen (Phân hắc ín / Melena): Nghi ngờ cao có tình trạng “xuất huyết từ đường tiêu hóa trên” như thực quản, dạ dày hoặc tá tràng. Khi xuất huyết xảy ra ở vị trí gần miệng, máu sẽ mất nhiều thời gian để di chuyển và thải ra ngoài qua hậu môn. Trong thời gian đó, máu bị trộn lẫn và biến chất bởi axit dạ dày cùng các dịch tiêu hóa trong ruột (như mật, dịch tụy), khiến phân có màu đen xì như hắc ín (màu mực tôm hoặc màu than). Lưu ý rằng phân cũng có thể chuyển màu sẫm khi bạn cho cún ăn chế độ nhiều sắt như gan hoặc thịt sống, nhưng nếu không phải do ăn uống thì cần nghi ngờ là bệnh lý.
- Phân máu tươi (Xuất huyết tiêu hóa dưới): Đây là tình trạng “xuất huyết từ đường tiêu hóa dưới” như đại tràng, trực tràng hoặc xung quanh hậu môn. Vì vị trí xuất huyết gần hậu môn nên máu hầu như không có thời gian bị biến đổi màu bởi dịch tiêu hóa. Máu có màu đỏ tươi sẽ lẫn vào phân hoặc bám ngay trên bề mặt phân. Nguyên nhân rất đa dạng, có thể chỉ là tổn thương nhẹ do nứt hậu môn khi đi ngoài, hoặc do viêm đại tràng dữ dội, thậm chí là có khối u.
- Phân nhầy (Phân dạng thạch): Là trạng thái bề mặt phân trông bóng loáng hoặc được bao phủ bởi một chất như gel bán trong suốt hoặc bùng nhùng. Bản chất của chất nhầy này là protein được tiết ra từ niêm mạc đại tràng. Bình thường, chất này được tiết ra để giúp phân di chuyển trơn tru và sẽ được tái hấp thu trên đường đi. Tuy nhiên, khi đại tràng bị viêm nhiễm hoặc kích ứng mạnh, chất nhầy sẽ tiết ra quá mức và thải thẳng ra ngoài cùng phân mà không kịp hấp thu. Nếu đi kèm xuất huyết, phân trông sẽ giống như “thạch dâu tây”.
- Phân trắng (Phân màu xám hoặc ngả trắng): Có khả năng là “phân mỡ”, tức là chất béo không được tiêu hóa và thải nguyên vẹn ra ngoài. Tình trạng này gợi ý việc thiếu hụt bài tiết mật giúp tiêu hóa chất béo (rối loạn chức năng gan hoặc túi mật) hoặc thiếu hụt dịch tụy (viêm tụy mãn tính, suy tuyến tụy ngoại tiết, v.v.). Ngoài ra, phân cũng có thể ngả trắng do cún ăn quá nhiều canxi từ xương/bánh thưởng, hoặc do nhiễm một số loại ký sinh trùng đặc trưng.
④ Phân loại theo thời gian: “Cấp tính” và “Mãn tính”
- Tiêu chảy cấp tính (Khoảng vài ngày đến 2 tuần): Tình trạng tiêu chảy diễn ra và kết thúc trong thời gian ngắn. Nguyên nhân thường do chế độ ăn uống bị xáo trộn tạm thời hoặc do căng thẳng đột ngột. Bệnh tương đối nhanh cải thiện nếu có biện pháp xử lý hoặc điều trị triệu chứng phù hợp.
- Tiêu chảy mãn tính (Từ 3 tuần trở lên): Triệu chứng tiêu chảy kéo dài dây dưa trên 3 tuần, hoặc nhìn có vẻ đã khỏi nhưng vài ngày sau lại tái phát liên tục. Tình trạng này rất khó cải thiện nếu chỉ dùng các loại thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc bổ đường ruột thông thường. Do có nguy cơ tiềm ẩn các bệnh như viêm ruột kéo dài, bệnh nội tạng hoặc khối u, việc đến bệnh viện thú y để kiểm tra chuyên sâu là bắt buộc.
2. Các nguyên nhân chính khiến chó bị tiêu chảy
Đằng sau tình trạng tiêu chảy của chó là rất nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những vấn đề gần gũi có thể giải quyết bằng việc chăm sóc hàng ngày cho đến những căn bệnh hiểm nghèo đe dọa đến tính mạng.
① Nguyên nhân liên quan đến chế độ ăn uống
- Thay đổi thức ăn đột ngột: Đây là nguyên nhân cực kỳ phổ biến. Hệ tiêu hóa (hệ vi sinh vật đường ruột) của chó đã thích nghi với một loại thức ăn nhất định. Khi bạn đột ngột đổi sang loại hạt hoặc thức ăn mới, dạ dày và đường ruột không kịp thích ứng dẫn đến đầy bụng, khó tiêu.
- Ăn quá nhiều / Thức ăn khó tiêu: Đơn giản là cún ăn quá lượng cho phép do chủ cho nhiều bánh thưởng hoặc tăng khẩu phần hạt. Ngoài ra, việc ăn đồ ăn của người chứa hàm lượng chất béo quá cao hoặc những thứ chó khó tiêu hóa cũng khiến chúng bị đau bụng.
- Dị ứng / Không dung nạp thức ăn: Đối với những chú chó bị dị ứng thức ăn (hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các nguyên liệu cụ thể như thịt gà, thịt bò, lúa mì, đậu nành…) hoặc không dung nạp thức ăn (cơ địa không thể phân giải thành phần nào đó), chúng không chỉ bị ngứa da, rụng lông mà còn bị tiêu chảy, nôn mửa mãn tính hoặc ngắt quãng.
② Căng thẳng và thay đổi môi trường (Thời điểm giao mùa)
- Căng thẳng tinh thần và thể chất: Chó là loài động vật rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường. Những việc như chuyển nhà, phải ở nhà một mình quá lâu, có khách lạ đến chơi, tiếng ồn từ công trình xây dựng bên cạnh, đến ở khách sạn thú cưng, hoặc thay đổi người nuôi… đều có thể trở thành cú sốc tinh thần lớn. Căng thẳng này làm kích thích quá mức nhu động ruột và gây tiêu chảy.
- Thời điểm giao mùa (Chênh lệch nhiệt độ): Cần đặc biệt lưu ý vào thời điểm giao mùa khi nhiệt độ ngày và đêm chênh lệch lớn. Chức năng điều hòa thân nhiệt của chó không theo kịp sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, khiến hệ thần kinh thực vật dễ bị mất cân bằng. Hệ tiêu hóa được điều khiển bởi thần kinh giao cảm và phó giao cảm (thần kinh thực vật), nên khi sự cân bằng này bị phá vỡ, hoạt động của dạ dày – ruột sẽ trở nên bất ổn, dễ dẫn đến phân nát hoặc tiêu chảy (đặc biệt là chó nhỏ và chó già rất dễ bị ảnh hưởng).
③ Ăn nhầm / Nuốt dị vật / Ngộ độc
- Ăn bậy khi đi dạo hoặc ăn vụng: Chó bị viêm dạ dày ruột cấp tính do liếm hoặc ăn phải thức ăn ôi thiu rơi trên đường, rác thải, hoặc phân của con chó khác (nơi có thể tiềm ẩn vi khuẩn gây bệnh và trứng ký sinh trùng) trong lúc đi dạo.
- Ăn phải thực phẩm, hóa chất cấm: Chó ăn nhầm những thực phẩm vô hại với người nhưng lại gây ngộ độc nguy hiểm cho chó (như hành tây, hẹ, tỏi, sô-cô-la, nho, xylitol…), hoặc ăn nhầm thuốc của người, thực phẩm chức năng, thuốc lá… Bên cạnh tiêu chảy và nôn mửa dữ dội, cún có thể bị thiếu máu, co giật, trường hợp xấu nhất là tử vong.
- Tổn thương vật lý ở dạ dày ruột: Trường hợp chó nhai và nuốt phải xương gà, móng bò, hay các mảnh đồ chơi bằng nhựa. Những mảnh nhọn này làm trầy xước niêm mạc đường tiêu hóa một cách cơ học, gây tiêu chảy nặng, phân lẫn máu và nôn mửa. Nếu bị tắc trong ruột sẽ dẫn đến tình trạng “tắc ruột” – một tình huống khẩn cấp cần cấp cứu ngay lập tức.
④ Bệnh truyền nhiễm (Virus, Vi khuẩn, Ký sinh trùng)
- Nhiễm virus: Bao gồm “Bệnh Parvovirus ở chó” (Parvo), “Bệnh Care ở chó” (Distemper), hay Coronavirus. Đặc biệt, Parvo và Care có tính truyền nhiễm và độc lực cực kỳ mạnh. Nếu chó con có hệ miễn dịch kém hoặc chó trưởng thành chưa tiêm phòng bị nhiễm bệnh, chúng sẽ bị nôn mửa dữ dội, tiêu chảy ra máu nặng (phân lỏng như nước) có màu như nước ép cà chua, sốt cao, mất nước nhanh chóng. Đây là những căn bệnh vô cùng đáng sợ với tỷ lệ tử vong rất cao.
- Nhiễm vi khuẩn: Khi sự cân bằng vi sinh vật đường ruột bị phá vỡ, các vi khuẩn hại (như Clostridium perfringens, Campylobacter, E. coli, Salmonella…) phát triển quá mức, hoặc do chó ăn phải thịt sống không được nấu chín kỹ chứa vi khuẩn có hại, dẫn đến viêm ruột cấp tính. Tình trạng này thường đi kèm sốt, phân lẫn nhiều máu và mất nước.
- Nhiễm ký sinh trùng / Đơn bào: Có các loại giun dễ lây từ chó mẹ sang chó con qua nhau thai hoặc sữa mẹ như giun đũa, giun tóc, giun móc; hoặc các loại đơn bào như Giardia, Coccidia, Cryptosporidium vốn thường lây nhiễm tại các tiệm thú cưng hay trại nhân giống. Ngoài ra, nếu nhiễm sán dây phát triển qua trung gian là bọ chét, bạn sẽ thấy “các mảnh sán nhỏ giống như hạt gạo đang chuyển động” ở xung quanh hậu môn hoặc trong phân của chó.
⑤ Bệnh nội tạng / Bệnh mãn tính / Khối u
- Viêm tụy: Thường khởi phát do chế độ ăn quá nhiều chất béo. Các enzym tiêu hóa vốn được tuyến tụy tiết ra để tiêu hóa thức ăn lại quay sang tự tiêu hóa chính tuyến tụy, gây viêm nhiễm dữ dội. Ngoài triệu chứng nôn mửa, tiêu chảy nặng và bỏ ăn hoàn toàn, chó có thể bị đau bụng kinh hoàng khiến chúng phải làm “tư thế cầu nguyện” (duỗi thẳng hai chân trước sát đất và nhổm hai chân sau lên) để đỡ đau. Bệnh cực kỳ nguy hiểm nếu viêm nhiễm lan ra toàn thân.
- Bệnh ruột mãn tính (CE) / Viêm ruột mãn tính (IBD): Đây là bệnh viêm niêm mạc ruột kéo dài, khiến chó bị tiêu chảy hoặc nôn mửa trên 3 tuần hoặc tái phát liên tục dù đã áp dụng các phương pháp điều trị tiêu chảy thông thường (điều trị triệu chứng). Bệnh được điều trị bằng liệu pháp ăn uống, thuốc steroid hoặc kháng sinh. Những năm gần đây, đối với các trường hợp kháng thuốc khó chữa, y học thú y cũng đã áp dụng phương pháp tiên tiến là “liệu pháp tế bào” lợi dụng chức năng kháng viêm của tế bào.
- Khối u (U lympho đường tiêu hóa…): Thường gặp ở chó lớn tuổi. Khi các khối u ác tính như u lympho hình thành trên thành ruột, chức năng hấp thụ nước và dinh dưỡng vốn có sẽ bị phá hủy hoàn toàn, dẫn đến tình trạng tiêu chảy nặng mãn tính khó đáp ứng với điều trị và sụt cân liên tục.
- Các bệnh lý khác: Tiêu chảy cũng có thể xuất hiện như một triệu chứng thứ phát của các bệnh toàn thân như bệnh gan, bệnh túi mật, bệnh thận, suy vỏ thượng thận (bệnh Addison), hay viêm tử cung tích mủ.
3. Có nên đi bệnh viện? Mức độ nguy hiểm và tiêu chuẩn đi khám
Khi cún bị tiêu chảy, điều khiến nhiều chủ nuôi đắn rầu nhất là: “Nên đưa đi bệnh viện ngay hôm nay hay có thể ở nhà theo dõi đến ngày mai?”. Hãy dựa vào các tiêu chuẩn dưới đây để đánh giá cẩn thận mức độ nguy hiểm:
Cần đưa đến bệnh viện thú y ngay lập tức: “Dấu hiệu nguy hiểm (Tính khẩn cấp cao)”
Nếu cún xuất hiện dù chỉ một trong các triệu chứng sau, đó có thể là dấu hiệu của một căn bệnh nguy cấp hoặc tình trạng đang chuyển biến xấu rất nhanh. Kể cả vào ban đêm, hãy đưa cún đến bệnh viện ngay hoặc liên hệ với bác sĩ thú y để nhận chỉ dẫn:
- Tiêu chảy lỏng như nước dữ dội, lặp đi lặp lại nhiều lần liên tục trong ngày.
- Không chỉ tiêu chảy mà còn đi kèm nôn mửa (nôn nhiều lần) (Cực kỳ nguy hiểm vì nước không thể giữ lại trong cơ thể, khiến tình trạng mất nước tiến triển chóng mặt).
- Phân có lẫn máu (máu tươi) hoặc toàn bộ phân có màu đen (phân hắc ín).
- Cún nằm bẹp, lờ đờ, mất hết sức sống, bỏ ăn hoàn toàn hoặc có biểu hiện đau bụng.
- Tiêu chảy đã kéo dài trên 3 ngày và không có dấu hiệu cải thiện.
- Từ khi bắt đầu tiêu chảy, cún bị sụt cân thấy rõ.
- Xuất hiện dấu hiệu mất nước:
- Độ đàn hồi của da giảm: Dùng ngón tay nhéo phần da ở lưng hoặc sau cổ cún lên, khi buông tay ra, da “không trở lại trạng thái phẳng ban đầu ngay lập tức (chậm đàn hồi)”.
- Khô miệng: Sờ vào nướu (lợi) thấy dính dính hoặc khô khốc. Dùng ngón tay ấn vào nướu cho đến khi chuyển sang màu trắng, sau khi buông tay ra phải mất trên 2 seconds nướu mới trở lại màu đỏ như cũ.
- Chó con (đặc biệt là chưa tiêm phòng), chó già, hoặc chó có bệnh nền (như tiểu đường, bệnh thận) bị tiêu chảy: Do thể lực và miễn dịch của chúng rất yếu, chỉ cần bỏ mặc vài tiếng là tình trạng có thể tồi tệ đi rất nhanh. Nguy cơ tử vong do hạ đường huyết hoặc mất nước ở nhóm này cao hơn nhiều so với chó trưởng thành khỏe mạnh.
Trường hợp có thể ở nhà theo dõi từ 1 đến 2 ngày
Chỉ khi hội tụ “TẤT CẢ” các điều kiện sau, bạn mới có thể nhận định đây là tình trạng tiêu chảy tạm thời do cún lỡ ăn quá nhiều hoặc do căng thẳng nhẹ từ môi trường, từ đó có thể tự chăm sóc và theo dõi thêm tại nhà:
- Số lần và tần suất tiêu chảy ít (khoảng 1 – 2 lần một ngày).
- Màu phân vẫn như mọi khi, không lẫn máu, chất nhầy dạng thạch hay dị vật.
- Không có bất kỳ triệu chứng nào khác ngoài tiêu chảy như nôn mửa, sốt…
- Cún vẫn nhanh nhẹn, thèm ăn như ngày thường và vẫn có sức chơi đùa.
4. Sơ cứu đúng cách tại nhà! Biện pháp xử lý khi chó bị tiêu chảy
Nếu cún của bạn thuộc “Trường hợp có thể theo dõi tại nhà” như đã nêu ở trên, dưới đây là các bước chăm sóc đúng cách tại nhà:
① Nhịn ăn tạm thời để đường ruột được nghỉ ngơi
Khi bị rối loạn tiêu hóa, niêm mạc dạ dày và ruột của chó đang ở trạng thái rất nhạy cảm và dễ bị viêm. Nếu bạn tiếp tục cho ăn lúc này, việc thức ăn đi qua đường ruột sẽ trở thành một kích thích vật lý, vô tình làm tình trạng tiêu chảy trở nên tồi tệ hoặc kéo dài hơn.
Do đó, đối với những chú chó trưởng thành khỏe mạnh, việc “cắt cơm hoàn toàn trong khoảng 12 đến 24 giờ (nửa ngày đến 1 ngày)” là biện pháp sơ cứu hiệu quả nhất giúp dạ dày và ruột hồi phục.
⚠️ Chú ý: Như đã nói ở trên, đối với chó con dưới 4 tháng tuổi, chó già hoặc chó có bệnh nền, việc nhịn ăn dù chỉ trong thời gian ngắn cũng có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm hoặc làm suy giảm thể lực đột ngột. Do đó, chủ nuôi tuyệt đối không được tự ý cho nhịn ăn. Nhất định phải tham khảo ý kiến bác sĩ thú y trước.
② Đảm bảo bù nước đầy đủ (Phòng ngừa mất nước)
Ngay cả trong thời gian nhịn ăn, bạn tuyệt đối không được để thiếu “nước uống” nhằm bù lại lượng nước đã mất do tiêu chảy. Tuy nhiên, nước quá lạnh hoặc việc cún uống một mạch quá nhiều sẽ gây kích ứng mạnh lên dạ dày ruột, làm tiêu chảy nặng hơn hoặc kích thích nôn mửa.
Nước cho cún uống phải là “nước ở nhiệt độ phòng”. Bạn nên chuẩn bị sẵn vài bát nước để cún có thể uống từng chút một một cách dễ dàng. Việc cho uống một lượng nhỏ dung dịch bù nước điện giải dành riêng cho chó cũng là một ý hay. Trong trường hợp cún “cứ uống nước xong là nôn ra ngay”, tình trạng đã vượt quá giới hạn có thể tự chăm sóc tại nhà, hãy đưa cún đi bệnh viện ngay.
③ Bắt đầu cho ăn lại từng chút một với thức ăn dễ tiêu hóa
Sau khi cho nhịn ăn từ nửa ngày đến 1 ngày, nếu tình trạng phân đã ổn định lại và cún có biểu hiện muốn ăn, bạn hãy bắt đầu cho ăn lại từ từ.
Thức ăn khi bắt đầu lại nên là loại ít gây gánh nặng nhất cho đường tiêu hóa, ví dụ như: hạt khô thông thường được ngâm nước nóng cho đến khi nở mềm nhũn hoàn toàn, hoặc các loại thức ăn hạt/thịt hộp hỗ trợ tiêu hóa được bác sĩ thú y kê đơn/khuyên dùng. Thịt ức gà luộc (đã loại bỏ hoàn toàn da và mỡ), cơm trắng nấu mềm, hoặc khoai tây nghiền cũng là những thực phẩm rất lành bụng.
Lượng ăn nên bắt đầu từ một lượng nhỏ (khoảng 1/3 đến một nửa lượng ăn bình thường), chia nhỏ làm 3 – 4 lần trong ngày. Nếu thấy phân ổn định với chế độ này, hãy tăng dần lượng và độ cứng của thức ăn về mức bình thường trong vòng 2 – 3 ngày.
④ Tuyệt đối “KHÔNG” tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy
Đừng bao giờ tự ý cho cún uống thuốc với suy nghĩ: “Ở nhà có sẵn thuốc tiêu chảy cho chó mà bệnh viện cho từ đợt trước” hay “Thuốc tiêu chảy của người chắc cũng an toàn thôi”.
Nếu nguyên nhân tiêu chảy là do nhiễm vi khuẩn, virus hoặc nuốt phải chất độc, việc tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy để ép ruột ngừng co bóp sẽ khiến các mầm bệnh và độc tố (vốn cần được đào thải ra ngoài qua phân) bị tích tụ lại trong ruột. Chúng sẽ bị cơ thể hấp thụ ngược trở lại và làm cho bệnh tình trầm trọng hơn một cách khủng khiếp. Thuốc chỉ được sử dụng đúng liều lượng sau khi đã được bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân tại bệnh viện.
⑤ Chỉ nên đi dạo và vận động “nhẹ nhàng”
Việc đi dạo nhẹ nhàng để cún được hít thở không khí thay đổi tâm trạng hoặc giải quyết việc đi vệ sinh ngoài trời là hoàn toàn không có vấn đề gì. Tuy nhiên, việc cho cún chạy nhảy hùng hục ở sân chơi chó (dog run) hay đi chơi xa sẽ tạo ra các rung động và kích thích vật lý quá mức lên bụng (ruột), dễ khiến tiêu chảy nặng hơn. Cho đến khi thể trạng của cún hồi phục hoàn toàn, hãy để cún nghỉ ngơi yên tĩnh tại nhà trong một môi trường đem lại cảm giác an tâm.
5. Bảo vệ chiếc bụng của cún! 5 bí quyết phòng ngừa tiêu chảy ở chó
Bằng một vài mẹo nhỏ và cách chăm sóc phòng ngừa hàng ngày, bạn có thể tránh được rất nhiều rắc rối liên quan đến tiêu chảy cho cún cưng. Để bảo vệ hệ tiêu hóa nhạy cảm của cún, hãy lưu ý các điểm sau trong cuộc sống hàng ngày:
① Thay đổi thức ăn dần dần trong 1 đến 2 tuần
Khi bạn muốn thử một loại thức ăn mới hoặc chuyển đổi thức ăn theo độ tuổi (từ thức ăn cho chó con sang chó trưởng thành, từ chó trưởng thành sang chó già…), việc thay đổi đột ngột là điều cấm kỵ. Hãy áp dụng quy trình sau:
- Ngày 1 – 3: Trộn 10% thức ăn mới vào 90% thức ăn cũ.
- Ngày 4 – 7: Trộn tỷ lệ 50% – 50%.
- Ngày 8 – 11: Tăng lượng thức ăn mới lên 70% – 80%.
Bằng cách tăng dần tỷ lệ thức ăn mới từng bước một trong khoảng 1 đến 2 tuần như thế này, hệ vi sinh vật đường ruột và các enzym tiêu hóa của chó sẽ không bị “sốc” mà kịp thích nghi mượt mà, giúp phòng ngừa tình trạng tiêu chảy do đổi thức ăn.
② Quản lý triệt để nhiệt độ phòng và môi trường (Giảm căng thẳng)
Sự chênh lệch nhiệt độ trong phòng sẽ gây gánh nặng cho dạ dày và ruột của chó. Để cún có thể sinh hoạt thoải mái, hãy điều chỉnh nhiệt độ phòng ổn định trong khoảng 20 – 25°C, đồng thời chú ý hướng gió của điều hòa sao cho không thổi trực tiếp vào chuồng hoặc đệm ngủ của cún.
Ngoài ra, sau những lúc phải ở nhà một mình quá lâu, bạn nên âu yếm cún nhiều hơn để chúng an tâm, chuẩn bị những món đồ chơi yêu thích để cún giải tỏa việc thiếu vận động (căng thẳng thể chất)… Hãy cố gắng tạo dựng một môi trường không khiến cún cưng bị tích tụ căng thẳng.
③ Phòng ngừa triệt để việc ăn bậy khi đi dạo và ăn vụng
Trong nhà, hãy thiết lập quy định rõ ràng giữa các thành viên: tuyệt đối không để các loại thực phẩm của người, rác thải sinh hoạt hay các dị vật nhỏ ở những nơi chó có thể với tới như trên mặt bàn, sàn nhà hay thùng rác mở để tránh việc cún ăn nhầm. Việc lắp tấm chắn (cổng) ở khu vực nhà bếp cũng là một giải pháp cực kỳ hiệu quả.
Khi đi dạo, đừng rời mắt khỏi các hành động của cún cưng, hãy giữ dây dắt ngắn để kiểm soát không cho cún tiếp cận rác bên đường, thức ăn ôi thiu hay phân của những chú chó khác. Việc huấn luyện thành thục lệnh “Nhả ra” (Out/Drop it) hàng ngày cũng sẽ là vũ khí lợi hại giúp ngăn ngừa chứng viêm dạ dày ruột nghiêm trọng do nuốt phải dị vật hoặc chất độc.
④ Tiêm phòng vắc-xin và tẩy giun định kỳ (Phòng chống ký sinh trùng)
Những căn bệnh tiêu chảy do virus nguy hiểm nhất, có nguy cơ đe dọa mạng sống khi khởi phát như Parvovirus hay Care (Distemper), hoàn toàn có thể được phòng ngừa với tỷ lệ gần như 100% bằng việc tiêm phòng định kỳ vắc-xin đa bệnh hàng năm. Hãy tuân thủ lịch trình được bác sĩ thú y khuyến nghị để cún luôn được bảo vệ.
Bên cạnh đó, để ngăn ngừa nhiễm các loại ký sinh trùng đường ruột (giun đũa, Giardia…) hay sán dây lây qua bọ chét, việc duy trì nhỏ thuốc hoặc uống thuốc phòng ký sinh trùng định kỳ (loại nhỏ gáy hoặc viên nhai tổng hợp) suốt bốn mùa trong năm cũng là điều vô cùng quan trọng.
⑤ Phát hiện sớm nhờ khám sức khỏe định kỳ
Các dấu hiệu ban đầu của các bệnh nội tạng như viêm tụy, bệnh ruột mãn tính, hay u lympho đường tiêu hóa ở chó lớn tuổi thường bắt đầu bằng những tín hiệu rất nhỏ dễ bị bỏ qua như “thỉnh thoảng đi phân hơi mềm” hay “ăn uống hơi thất thường một chút”.
Việc đưa cún đi khám sức khỏe định kỳ tại bệnh viện thú y mỗi năm 1 lần (đối với chó lớn tuổi là 6 tháng 1 lần) bao gồm xét nghiệm máu, siêu âm và xét nghiệm phân sẽ giúp phát hiện sớm các căn bệnh là nguyên nhân gây tiêu chảy, từ đó có thể bắt đầu quản lý chế độ ăn hoặc điều trị thích hợp trước khi quá muộn.
6. Các câu hỏi thường gặp từ chủ nuôi về tình trạng tiêu chảy ở chó (FAQ)
Q1. Cún nhà tôi đi ra phân dạng thạch bùng nhùng. Đây có phải là bệnh không?
A1. Bản chất của chất nhầy dạng thạch đó là dịch nhầy được tiết ra quá mức từ niêm mạc đại tràng (phân nhầy). Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy “đại tràng đang gặp bất thường hoặc bị viêm nhiễm”. Phần lớn nguyên nhân là do viêm đại tràng do chế độ ăn xáo trộn tạm thời hoặc căng thẳng vì chênh lệch nhiệt độ. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài trên 3 ngày hoặc có lẫn máu, có khả năng tiềm ẩn các bệnh mãn tính như viêm ruột mãn tính (IBD) hoặc khối u. Hãy sớm đưa cún đi khám bác sĩ thú y.
Q2. Trong phân của cún có lẫn những thứ giống như hạt gạo trắng và biết động đậy.
A2. Khả năng cực kỳ cao đó là một phần đốt sán (đốt sán già) của “sán dây” (loại sán ký sinh qua bọ chét). Khi khô đi, nhìn chúng chỉ như hạt gạo trắng hoặc hạt vừng thông thường, nhưng ngay sau khi thải ra ngoài, chúng có thể ngọ nguậy chuyển động. Loại ký sinh trùng này lây nhiễm do chó ăn phải bọ chét chứa ấu trùng sán khi tự liếm lông. Do đó, việc điều trị yêu cầu phải cho uống thuốc tẩy giun sán chuyên dụng, đồng thời phải phòng chống và tiêu diệt bọ chét một cách triệt để. Hãy chụp ảnh, quay video hoặc mang mẫu phân đó đến bệnh viện.
Q3. Khi chó bị tiêu chảy, tôi có thể cho cún ăn sữa chua không?
A3. Nhiều chủ nuôi muốn cho cún ăn sữa chua vì hy vọng các lợi khuẩn (vi khuẩn axit lactic) sẽ cải thiện môi trường đường ruột. Tuy nhiên, không nên cho chó ăn sữa chua ngay trong lúc đang bị tiêu chảy. Các sản phẩm từ sữa như sữa chua có chứa “lactose”. Chó có cơ địa chứa rất ít enzym (lactase) để phân giải lactose, do đó việc cho ăn lúc này có nguy cơ làm tình trạng tiêu chảy trở nên tồi tệ hơn (không dung nạp thức ăn). Nếu muốn ổn định đường ruột, thay vì các sản phẩm từ sữa, việc sử dụng các loại thực phẩm chức năng bổ sung lợi khuẩn (men vi sinh Probiotics) dành riêng cho chó được kê đơn tại bệnh viện thú y là phương pháp an toàn và chắc chắn nhất.
7. Tổng kết: Chuẩn bị sẵn sàng để việc đi khám thuận lợi hơn
Nguyên nhân khiến chó bị tiêu chảy vô cùng rộng lớn: từ những trường hợp chỉ cần nhịn ăn 1 ngày tại nhà là khỏi hoàn toàn, cho đến những căn bệnh hiểm nghèo mà chỉ cần chậm trễ vài ngày là có thể mất đi mạng sống. Hãy luôn quan sát biểu hiện của cún cưng, và nếu cảm thấy có chút gì đó “khác với mọi khi” hay “cún lờ đờ, mệt mỏi”, đừng ngần ngại đưa cún đi bệnh viện thú y. Đó chính là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe và mạng sống của người bạn nhỏ.
Cuối cùng, nếu quyết định đưa cún đi khám, việc chuẩn bị 3 điều sau đây sẽ giúp quá trình chẩn đoán của bác sĩ thú y trở nên nhanh chóng và chính xác hơn rất nhiều:
- Mang theo mẫu phân thực tế: Bạn có thể để nguyên phân trên tấm lót vệ sinh mang đi, hoặc hốt phân cho vào màng bọc thực phẩm, túi zip nhựa, hay hộp nhựa sạch. Nếu để lâu phân bị khô đi, bác sĩ sẽ không thể tiến hành xét nghiệm ký sinh trùng dưới kính hiển vi (phương pháp phù hợp như phù nổi hay soi trực tiếp) một cách chính xác được. Vì vậy, hãy cố gắng giữ kín và mang theo “mẫu phân tươi mới thải ra”.
- Chụp ảnh phân bằng điện thoại thông minh: Trong trường hợp mẫu phân mang đến bệnh viện bị khô hoặc mất hình dạng, một bức ảnh sắc nét chụp ngay lúc cún vừa đi ngoài xong sẽ giúp bác sĩ thú y xác định chính xác bằng trực quan về “màu sắc (đen, đỏ hay trắng)”, “lượng nước (phân mềm hay lỏng như nước)”, “mức độ lẫn chất nhầy hay máu”. Hãy chụp ở nơi sáng sủa để màu sắc hiển thị rõ ràng nhất.
- Chuẩn bị sẵn một bản ghi nhớ (Note): Hãy ghi lại tóm tắt các thông tin như: “Tiêu chảy bắt đầu từ khi nào?”, “Một ngày đi mấy lần?”, “Gần đây có đổi thức ăn không?”, “Lúc đi dạo cún có khả năng ăn bậy không?”, “Lần cuối tiêm vắc-xin hoặc tẩy giun là khi nào?”… Bản ghi nhớ ngắn gọn này sẽ giúp bạn truyền đạt đầy đủ và chính xác cho bác sĩ tại phòng khám mà không bị sót thông tin.
Phân của cún chính là thông điệp sức khỏe quan trọng mà người bạn bốn chân không biết nói đang gửi gắm đến bạn. Hãy luôn nắm rõ trạng thái “phân tốt của ngày bình thường” để có thể sớm nhận ra bất thường và có biện pháp xử lý kịp thời, trở thành “thần hộ vệ” cho chiếc bụng của cún cưng nhé!