“Đang đi dạo mà cún cưng cứ chúi mũi xuống đất hít hà mãi không chịu đi tiếp…” “Liệu mình có đang quá nuông chiều tính khí bướng bỉnh của nó không?”
Bạn đã bao giờ lo lắng như vậy chưa? Thực tế, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành động này khi đi dạo đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của loài chó.
Đối với chó, việc đánh hơi không đơn thuần là sự la cà vô định. Nó giống như cách con người chúng ta lướt điện thoại để cập nhật tin tức mới nhất hay xem mạng xã hội của bạn bè vậy – đó là một hoạt động “tham gia xã hội” và “thỏa mãn bản năng” thiết yếu.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích chi tiết từ những hiệu quả bất ngờ ẩn sau việc đánh hơi, các quy tắc để tận hưởng hoạt động này một cách an toàn, cho đến cả những trò chơi trong nhà vào ngày mưa. Sau khi đọc bài viết này, những chuyến đi dạo từ ngày mai của bạn sẽ trở nên thú vị hơn và tình cảm giữa bạn với cún cưng sẽ càng thêm gắn kết.
1. “Đánh hơi” đối với chó là gì? Hệ thống khứu giác kỳ diệu
Điều đầu tiên cần biết là thế giới mà loài chó nhìn thấy hoàn toàn khác biệt so với thế giới của con người chúng ta.
Những chú chó sống trong “thế giới của mùi hương”
Con người là “động vật của thị giác”, nhận khoảng 80% thông tin qua mắt. Ngược lại, chó là “động vật của khứu giác”, chúng nhận phần lớn thông tin qua mũi. Hành động “nhìn” của con người tương đương với hành động “đánh hơi” của loài chó.
Ví dụ, khi đến một công viên mới, chúng ta nhìn bằng mắt và nhận xét: “Hoa nở đẹp quá”, “Thảm cỏ rộng thật”. Nhưng loài chó thì khác, chúng dí mũi xuống đất, đánh hơi để đọc những thông tin không thể nhìn thấy bằng mắt thường như: “Hôm qua có một con chó lớn đã đến đây” hay “Trong bụi cỏ kia từng có một con chuột trốn”.
Khả năng của chiếc mũi “vượt xa” con người
Hãy cùng nhìn vào những con số cụ thể để thấy khứu giác của chó ưu việt đến mức nào:
- Số lượng tế bào khứu giác: Con người có khoảng 5 triệu tế bào, trong khi chó có khoảng 200 đến 300 triệu tế bào.
- Khả năng xử lý của não bộ: Phần “thùy khứu giác” chuyên phân tích mùi hương trong não chó lớn gấp 40 lần so với con người.
- Độ phân giải: Tùy vào loại mùi, độ nhạy của chó được cho là gấp từ 1 triệu đến hơn 100 triệu lần con người.
Nhờ khả năng áp đảo này, chó có thể nắm bắt chính xác từ những mùi hương còn sót lại rất nhỏ để biết được giới tính, độ tuổi, tình trạng sức khỏe của đối phương, thậm chí là “họ đã đi ngang qua đây từ bao nhiêu tiếng trước”.
2. 5 lợi ích tuyệt vời khi để cún cưng đánh hơi
Khoảng thời gian tưởng chừng như “chỉ là hít hà” đó thực tế mang lại những thay đổi tích cực đáng kinh ngạc cho tâm hồn và cơ thể của cún cưng.
① Giải tỏa căng thẳng (stress) cực kỳ hiệu quả
Đánh hơi là một hành vi tự nhiên dựa trên bản năng của loài chó. Những chú chó nuôi trong nhà hiện đại tuy được sống an toàn nhưng lại thiếu cơ hội để phát huy bản năng. Việc để cún thỏa sức đánh hơi khi đi dạo là con đường ngắn nhất để giải phóng những bản năng bị kìm nén và giải tỏa những ức chế về mặt tinh thần.
② Huấn luyện não bộ và phòng chống sa sút trí tuệ
Việc phân tích một lượng lớn thông tin từ mùi hương và đối chiếu với trí nhớ đòi hỏi não bộ phải hoạt động với cường độ cao. Điều này tương tự như việc con người giải đố hay chơi Sudoku. Đặc biệt với những chú chó già ít nhận được sự kích thích, việc tiếp xúc với mùi mới sẽ giúp kích hoạt não bộ, cực kỳ hiệu quả trong việc phòng chống suy giảm chức năng nhận thức.
③ Mang lại cảm giác an tâm và cải thiện kỹ năng xã hội
Lý do chó đánh hơi kịch liệt ở những nơi mới lạ là để xác nhận: “Nơi này có an toàn không?”, “Có những người bạn nào ở quanh đây?”, từ đó giúp giải tỏa nỗi lo âu. Khi nắm bắt đầy đủ thông tin xung quanh, chó sẽ cảm thấy mình đang kiểm soát được môi trường và trở nên thư giãn hơn. Với những chú chó nhát gan, việc đánh hơi ở nơi an toàn sẽ giúp chúng tự tin hơn.
④ Mang lại “sự mệt mỏi dễ chịu” hơn cả vận động thể chất
Có câu nói rằng: “10 phút đánh hơi tập trung tương đương với 30 phút đi bộ”. Vì phải vận động cả não bộ lẫn cơ thể, nên dù quãng đường đi dạo ngắn, nếu cún được đánh hơi chất lượng, chúng sẽ cảm thấy vô cùng thỏa mãn và ngủ ngon lành sau khi về nhà.
⑤ Tăng cường sự tin tưởng đối với chủ nuôi
Chó sẽ dành sự tin tưởng sâu sắc cho những người chủ hiểu và cho phép chúng làm những điều chúng thích. Thay vì dùng dây dắt kéo mạnh để bắt chúng dừng lại, việc cho phép cún đánh hơi và nói “Được rồi đấy” sẽ giúp việc giao tiếp trong lúc đi dạo trở nên suôn sẻ hơn.
3. Lưu ý khi đánh hơi ngoài trời! Quản trị rủi ro để vui chơi an toàn
Mặc dù đánh hơi có nhiều lợi ích nhưng môi trường ngoài trời cũng tiềm ẩn không ít nguy hiểm. Chủ nuôi cần nắm rõ các quy tắc ứng xử và quản trị rủi ro sau:
Phòng tránh ăn bậy và nuốt phải dị vật
Mối lo lớn nhất là trong lúc mải mê đánh hơi, cún có thể nuốt phải những thứ rơi vãi trên đất.
- Cây có độc: Cẩm tú cầu, hoa thủy tiên, hoa đỗ quyên… nhiều loại cây quen thuộc có hại cho chó.
- Rác nguy hiểm: Đầu lọc thuốc lá, thức ăn thừa có que xiên, thuốc rơi vãi…
- Chất thải động vật: Phân của động vật hoang dã hoặc chó khác có thể chứa ký sinh trùng và virus. Hãy luôn chú ý đến miệng của cún và nhanh chóng dắt cún ra xa nếu thấy những vật khả nghi.
Vệ sinh và nguy cơ lây nhiễm bệnh
Cột điện hay bụi cỏ nơi nhiều chú chó khác đi vệ sinh là kho tàng thông tin nhưng cũng là nơi tiềm ẩn nguy cơ lây bệnh.
- Đừng quên tiêm phòng vaccine định kỳ hàng năm.
- Định kỳ sử dụng thuốc ngừa giun tim, ve, rận. Đây là trách nhiệm của chủ nuôi để cún có thể thoải mái đánh hơi.
Sốc nhiệt và bỏng vào mùa hè
Mũi của chó rất nhạy cảm. Vào mùa hè, nhựa đường, nắp cống hay các tấm sắt có thể nóng lên đến mức kinh khủng. Vì chó đánh hơi ở vị trí thấp, chúng có nguy cơ hấp thụ nhiệt trực tiếp hoặc bị bỏng mũi, do đó cần đặc biệt chú ý đến thời gian đi dạo.
Quy tắc ứng xử về địa điểm
Không phải nơi nào cũng có thể tự do để cún đánh hơi.
- Cổng hoặc tường nhà người khác.
- Cửa hàng nơi trưng bày hàng hóa.
- Hố cát trong công viên (nơi trẻ em chơi đùa). Vì việc đánh hơi thường dẫn đến hành động đi vệ sinh (đánh dấu lãnh thổ), hãy dùng dây dắt để kiểm soát cún ở những nơi công cộng cần giữ gìn vệ sinh.
4. Kỹ thuật huấn luyện và kiểm soát “Đánh hơi” từ chuyên gia
Nỗi lo “cứ đứng đánh hơi mãi làm chuyến đi bộ chẳng tiến triển được bao nhiêu” rất phổ biến. Bí quyết là biến việc đánh hơi thành một hoạt động “cần sự cho phép”.
Tạo sự nhịp nhàng giữa “thời gian đi” và “thời gian ngửi”
Hãy thiết lập một vài “điểm đánh hơi” cố định trong lộ trình đi dạo của bạn.
- Khi đang di chuyển: Giữ dây dắt ngắn, để cún đi bên cạnh bạn với tốc độ ổn định. Ở giai đoạn này, hãy hạn chế việc đánh hơi.
- Đến điểm dừng: Đưa ra khẩu lệnh “Được rồi” và nới lỏng dây dắt để cún tự do đánh hơi.
- Kết thúc: Sau vài phút, hãy gọi “Xong rồi”, dùng bánh thưởng để thu hút sự chú ý của cún và tiếp tục đi bộ.
Bằng cách tạo thói quen “Bắt đầu và kết thúc theo lệnh của chủ”, bạn vừa giữ được vai trò dẫn dắt, vừa thỏa mãn được nhu cầu của cún.
Huấn luyện chuyển đổi trạng thái suôn sẻ
Nếu cún khó dứt ra khỏi mùi hương, hãy thử luyện tập theo các bước sau:
- Gọi tên cún, khi cún nhìn bạn, hãy trao ngay một phần thưởng thật giá trị (món ăn cún thích nhất hoặc lời khen ngợi nồng nhiệt).
- Dẫn cún sang địa điểm tiếp theo một cách vui vẻ với thông điệp “Lát nữa mình lại ngửi tiếp nhé”. Điểm mấu chốt là đừng mang tâm thế “bắt dừng lại” mà hãy là “mời gọi đến một điều thú vị khác”.
5. Yên tâm ngay cả ngày mưa! Trò chơi “đánh hơi tại nhà”
Vào những ngày mưa hoặc khi bạn quá bận rộn không thể đi dạo lâu, vẫn có cách để cún tận hưởng lợi ích của việc đánh hơi. Đó chính là “Nosework” (Lao động bằng mũi) trong nhà.
Trò chơi “Tìm kho báu” đơn giản cho người mới bắt đầu
Bạn không cần dụng cụ đặc biệt nào cả:
- Yêu cầu cún ở trạng thái “Ngồi” và “Chờ”.
- Giấu bánh thưởng dưới gối hoặc sau chân đồ nội thất ngay trước mắt cún.
- Đưa ra lệnh “Tìm đi!” để cún dùng mũi tìm kiếm.
- Khi cún tìm thấy, hãy khen ngợi thật nhiều. Khi đã quen, bạn có thể để cún ở phòng khác rồi mới giấu bánh để tăng độ khó.
Sử dụng đồ chơi trí tuệ bán sẵn
Hiện nay có rất nhiều phụ cụ hỗ trợ việc đánh hơi:
- Thảm Nosework: Một chiếc thảm có nhiều lớp vải chồng lên nhau. Chỉ cần rắc hạt thức ăn vào các kẽ vải, cún sẽ phải dùng mũi tìm kiếm để ăn, giúp ngăn chặn việc ăn quá nhanh.
- Snuffle Ball: Một quả bóng bằng vải có thể giấu thức ăn bên trong.
Những trò chơi này là phương pháp xả stress tuyệt vời ngay cả với những chú chó già không thể vận động mạnh hay những chú chó đang phục hồi sau chấn thương.
6. Ứng dụng sức mạnh của việc đánh hơi trong các tình huống đặc biệt
Giảm căng thẳng tại bệnh viện hoặc khách sạn thú cưng
Khi đến những nơi cún không thích, hãy mang theo một chiếc khăn có mùi của chủ hoặc chiếc nệm có mùi của chính cún. Việc ngửi “mùi hương quen thuộc” sẽ mang lại cảm giác an toàn cho não bộ của chó và giúp ổn định nhịp tim. Chỉ cần để cún hít hà chiếc khăn trong lúc chờ đợi cũng giúp ngăn chặn sự hoảng loạn.
Khi đón một thành viên mới (chó mới) về nhà
Trước khi cho hai chú chó gặp mặt trực tiếp, hãy thực hiện “trao đổi mùi hương”. Cho chúng ngửi những mảnh vải có mùi của nhau và kết hợp với những trải nghiệm tốt (như cho ăn bánh thưởng). Điều này sẽ làm giảm đáng kể sự cảnh giác khi đối mặt trực tiếp.
7. Kết luận: Hiểu về việc đánh hơi, thời gian bên cún cưng sẽ ý nghĩa hơn
Bạn thấy đấy, việc đánh hơi đối với chó mang ý nghĩa sâu sắc và quan trọng hơn chúng ta tưởng rất nhiều.
- Đánh hơi là “cửa sổ thông tin” và là bản năng sinh tồn không thể thiếu của chó.
- Có hiệu quả tuyệt vời trong việc xả stress, hoạt hóa não bộ và phòng ngừa sa sút trí tuệ.
- Cần chú ý đến việc ăn bậy và các quy tắc lịch sự nơi công cộng.
- Biến nó thành “hoạt động có sự cho phép” sẽ nâng cao chất lượng chuyến đi dạo.
- Nosework trong nhà là trò chơi tuyệt vời để lấp đầy tâm hồn cún.
Thay vì thúc giục “Đi nhanh lên!” như trước đây, hãy thử nhường chiếc mũi của cún cưng một chút thời gian. Hình ảnh cún say sưa khám phá mặt đất chính là minh chứng cho việc chúng đang được sống đúng với khả năng và bản năng của mình.
Hãy tôn trọng thế giới mùi hương phong phú mà cún cảm nhận được, cún sẽ trở nên điềm tĩnh hơn và tin tưởng bạn như một người bạn đồng hành tuyệt vời nhất.
Nào, chuyến đi dạo ngày mai, bạn có sẵn sàng cùng cún cưng tận hưởng trải nghiệm “đánh hơi” thật chậm rãi không?