Chó nghiệp vụ là gì? Vai trò và tương lai của những "chuyên gia" bốn chân hỗ trợ xã hội chúng ta

Người ta thường nói “Chó là người bạn tốt nhất của con người”, nhưng chúng không chỉ đơn thuần là những thú cưng mang lại sự an ủi. Trong xã hội, có những chú chó “chuyên gia” được huấn luyện đặc biệt để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể nhằm giúp đỡ con người, được gọi là “Chó nghiệp vụ” (Working Dogs).

Bằng cách tận dụng những khả năng vượt trội, chúng đang hoạt động tích cực trong nhiều lĩnh vực như phúc lợi, y tế công cộng, cảnh sát và cứu hộ thiên tai. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết về lịch sử, các loại hình chó nghiệp vụ, các giống chó tiêu biểu và những quy tắc ứng xử cần thiết để con người và chúng có thể cùng chung sống hòa hợp.

1. Định nghĩa về chó nghiệp vụ và lịch sử gắn bó với con người

Chó nghiệp vụ là gì? Khác với “chó cảnh” được nuôi trong gia đình với mục đích bầu bạn, chó nghiệp vụ là thuật ngữ chung để chỉ những chú chó được huấn luyện để đảm nhận một “công việc” cụ thể trong xã hội. Chúng không chỉ là động vật, mà là những cộng sự đóng vai trò quan trọng như một phần của hệ thống xã hội.

Sự bắt đầu của mối quan hệ cộng sinh Lịch sử giữa chó và người được cho là đã bắt đầu từ hơn 15.000 năm trước, vào thời kỳ Đồ đá cũ. Ban đầu, chó phát huy khả năng của mình với tư cách là cộng sự hỗ trợ con người săn bắn và là chó canh gác bảo vệ bộ lạc khỏi kẻ thù.

Khi nền văn minh phát triển, nhu cầu của con người trở nên đa dạng hơn, vai trò của loài chó cũng thay đổi theo. Từ chó chăn gia súc, chó kéo xe, đến chó hỗ trợ người khuyết tật hay chó đánh hơi đòi hỏi kiến thức chuyên môn cao như hiện nay, lịch sử của chó nghiệp vụ luôn đồng hành cùng sự phát triển của xã hội loài người.

2. Các loại chó nghiệp vụ chính và vai trò cụ thể

Trong xã hội hiện đại, lĩnh vực hoạt động của chó nghiệp vụ vô cùng rộng lớn. Hãy cùng điểm qua vai trò của chúng trong từng lĩnh vực chính:

① Chó hỗ trợ người khuyết tật

Chó dẫn đường: Hỗ trợ người khiếm thị đi lại an toàn. Chúng không chỉ báo cho chủ nhân biết về các vật cản, bậc thang hay ngã tư mà còn dẫn đường đến điểm đích theo chỉ dẫn.
Chó báo âm thanh (Chó thính giác): Báo cho người khiếm thính những “âm thanh” cần thiết như tiếng chuông cửa, điện thoại, báo thức, tiếng trẻ con khóc… bằng cách chạm vào cơ thể và dẫn họ đến nguồn phát ra âm thanh.
Chó hỗ trợ vận động: Giúp đỡ những người khuyết tật chi trong sinh hoạt hàng ngày như nhặt đồ đánh rơi, giúp cởi giày, lấy đồ uống từ tủ lạnh… thực hiện những thao tác phức tạp tùy theo nhu cầu của người dùng.

② Chó cảnh sát và bảo vệ an ninh công cộng

Chó cảnh sát: Được huấn luyện để kiểm soát trí thông minh và khả năng tấn công cao. Chúng thực hiện các nhiệm vụ như truy tìm dấu vết tội phạm, tìm kiếm tang vật, khống chế tội phạm và tuần tra khu vực.
Chó phát hiện ma túy và thuốc nổ: Tại sân bay và bến cảng, chúng phân biệt được mùi cực nhỏ của các chất cấm hoặc thuốc nổ. Đây là chốt chặn an ninh quan trọng trong việc phòng chống khủng bố và buôn lậu.
Chó kiểm dịch: Phát hiện các sản phẩm thịt, trái cây, động thực vật bị cấm mang vào từ nước ngoài, đóng vai trò ngăn chặn dịch bệnh và côn trùng gây hại xâm nhập vào trong nước.

③ Chó cứu hộ và cứu nạn

Chó cứu hộ thiên tai: Tìm kiếm những người sống sót bị vùi lấp dưới đống đổ nát hoặc đất đá trong các vụ động đất, sạt lở, lở tuyết. Khác với chó cảnh sát truy tìm mùi của một người cụ thể, chúng có khả năng tìm kiếm mùi của những người sống sót nói chung.
Chó cứu hộ miền núi và dưới nước: Tìm kiếm và cứu giúp những người gặp nạn trên núi hoặc đang đuối nước ở biển, sông. Công việc này đòi hỏi thể lực bền bỉ và khả năng chịu đựng môi trường khắc nghiệt.

④ Chó y tế và trị liệu

Chó trị liệu: Đến thăm các viện dưỡng lão, bệnh viện, trường học để giúp mọi người thư giãn tinh thần và tăng động lực phục hồi chức năng thông qua việc tiếp xúc trực tiếp.
Chó phát hiện ung thư/Chó báo động tiểu đường: Tận dụng khứu giác kinh ngạc vào y tế. Chúng có thể cảm nhận mùi đặc trưng của bệnh từ hơi thở, nước tiểu hoặc nhận biết sự thay đổi lượng đường trong máu để cảnh báo cho chủ nhân.

3. Các giống chó tiêu biểu và đặc tính chuyên môn

Không phải chú chó nào cũng có thể trở thành chó nghiệp vụ. Tùy vào nội dung công việc, các giống chó có tính cách và khả năng thể chất nhất định thường được lựa chọn:

Dòng Retriever (Labrador, Golden): Chủ yếu làm chó dẫn đường và hỗ trợ. Đặc điểm của chúng là tính cách hiền lành và khả năng học hỏi cao.
German Shepherd (Berger): Đại diện của chó cảnh sát và cứu hộ. Chúng dũng cảm và có sự trung thành tuyệt đối với người huấn luyện.
Beagle: Thường hoạt động như chó kiểm dịch. Khứu giác tuyệt vời và vẻ ngoài thân thiện, không gây áp lực cho con người là thế mạnh của chúng.
Border Collie: Được sử dụng trên khắp thế giới như chó chăn gia súc. Chúng tự hào có trí thông minh và khả năng vận động đứng đầu trong tất cả các giống chó.

4. Con đường trở thành chuyên gia: Từ huấn luyện đến khi nghỉ hưu

Sự nghiệp của một chú chó nghiệp vụ không hề dễ dàng. chúng phải trải qua một quá trình giáo dục chuyên nghiệp lâu dài.

Từ khi còn nhỏ đến lúc huấn luyện: Ví dụ với chó dẫn đường, từ 2 tháng tuổi đến khoảng 1 tuổi, chúng sẽ sống trong các gia đình tình nguyện gọi là “Puppy Walker”. Tại đây, chúng xây dựng lòng tin với con người và học cách hòa nhập xã hội. Sau đó, chúng trải qua khoảng 1 năm huấn luyện thực thụ tại trung tâm chuyên biệt, và chỉ những chú chó vượt qua bài kiểm tra năng lực mới được kết nối với đối tác của mình.
Chuyển đổi định hướng (Career Change): Trong quá trình huấn luyện, có những chú chó được đánh giá là không phù hợp với công việc đó do tính cách. Chúng sẽ trở thành “chó chuyển đổi sự nghiệp”, được các gia đình nhận nuôi như thú cưng bình thường và bắt đầu một cuộc đời thứ hai.
Cuộc sống sau khi nghỉ hưu: Thời gian làm việc thường kéo dài đến khoảng 10 tuổi. Sau khi nghỉ hưu, chúng sẽ dành quãng đời còn lại bình yên trong các gia đình tình nguyện. Xã hội luôn có những cơ chế chăm sóc đầy yêu thương cho những “anh hùng” đã cống hiến nhiều năm.

5. Để hiểu sâu hơn về cuộc sống với cún cưng: Giới thiệu về Thế Giới Gâu Gâu

Để chó nghiệp vụ phát huy tối đa khả năng, không chỉ cần huấn luyện phù hợp mà việc quản lý sức khỏe hàng ngày và lòng tin sâu sắc với chủ nhân là không thể thiếu. Điều này cũng hoàn toàn đúng với những chú cún cưng mà chúng ta nuôi dưỡng tại nhà.

Nếu bạn có mong muốn “hiểu rõ hơn tâm tư của cún” hay “muốn cún sống khỏe mạnh và dài lâu”, chúng tôi xin giới thiệu trang tin tổng hợp “Thế Giới Gâu Gâu”.

Thế Giới Gâu Gâu là gì? Đây là nền tảng bao hàm mọi thông tin về loài chó, giống như một “Bách khoa toàn thư về chó”. Có trụ sở tại Việt Nam, trang web cung cấp những thông tin có độ tin cậy cao cho những người yêu chó trên toàn thế giới.

Hướng dẫn đa dạng các giống chó: Không chỉ các giống chó nghiệp vụ kể trên, trang web còn giải thích chi tiết về nguồn gốc, tính cách và mẹo nuôi dạy của rất nhiều giống chó khác nhau.
Quản lý sức khỏe chuyên sâu: Dựa trên thông tin được giám sát bởi bác sĩ thú y, trang web cung cấp nhiều lời khuyên thực tế từ việc chọn thức ăn hàng ngày, chăm sóc da, khớp, cho đến những lo lắng nhỏ nhất như “Hơi thở có mùi là dấu hiệu của bệnh?”.
Huấn luyện và quy tắc ứng xử đúng cách: Giới thiệu các phương pháp dạy dỗ và giao tiếp tại nhà – nền tảng của những bài huấn luyện cao cấp – một cách dễ hiểu ngay cả cho người mới bắt đầu.

Nếu bạn cảm động trước sự tận tụy của những chú chó nghiệp vụ và muốn tìm hiểu sâu hơn về loài động vật tuyệt vời này, hãy ghé thăm Thế Giới Gâu Gâu. Chắc chắn bạn sẽ tìm thấy những gợi ý để thắt chặt thêm sợi dây liên kết với cún cưng của mình.

6. Quy tắc ứng xử khi gặp chó nghiệp vụ trong xã hội

Khi gặp một chú chó nghiệp vụ đang làm việc (đang đeo đai harness hoặc mặc áo khoác nghiệp vụ) trên phố, chúng ta nên ứng xử như thế nào?

Không chạm vào, không gọi tên: Chúng đang tập trung làm việc. Việc đột ngột bị chạm vào hoặc gọi tên có thể làm chúng mất tập trung, gây nguy hiểm cho người sử dụng.
Không nhìn chằm chằm: Đối với chó, việc bị nhìn chằm chằm có thể khiến chúng cảm thấy bị đe dọa hoặc áp lực.
Không cho ăn hoặc uống nước: Việc quản lý sức khỏe và thời gian bài tiết của chúng rất nghiêm ngặt. Tự ý cho ăn có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe.
Lẳng lặng quan sát: Về cơ bản, “không làm gì cả” là sự hỗ trợ lớn nhất.
Lên tiếng hỏi người điều khiển: Nếu thấy người sử dụng có vẻ đang gặp khó khăn, hãy hỏi người đó (thay vì chú chó) rằng: “Tôi có thể giúp gì cho bạn không?”.

7. Phúc lợi động vật và hạnh phúc của chó nghiệp vụ

Đôi khi có ý kiến cho rằng “Bắt chó làm việc liệu có đáng thương không?”. Tuy nhiên, trong môi trường được huấn luyện phù hợp, đầy ắp tình yêu thương và có thời gian nghỉ ngơi, chó nghiệp vụ được cho là đạt được sự hài lòng cao thông qua công việc. Bởi vì loài chó bản chất có đặc tính cảm thấy vui vẻ khi “có vai trò và giúp ích cho ai đó”.

Tất nhiên, môi trường làm việc khắc nghiệt hoặc thiếu sự chăm sóc sau khi nghỉ hưu là điều không được phép xảy ra. Việc con người chúng ta không ngừng hoàn thiện hệ thống và môi trường để chó nghiệp vụ có thể sống hạnh phúc suốt đời là điều thiết yếu.

8. Tổng kết: Tương lai đồng hành cùng chó nghiệp vụ

Chó nghiệp vụ là những “người hùng thầm lặng” không thể thiếu trong xã hội của chúng ta. Nhờ có sự hiện diện của chúng, nhiều mạng sống đã được cứu và nhiều người có được sự tự do trong cuộc sống.

Chúng ta không nên xem chúng chỉ là “những công cụ tiện lợi”, mà hãy đối xử với chúng bằng sự kính trọng. Hiểu đúng về hoạt động của chúng, dõi theo chúng một cách ấm áp khi gặp trên phố, và chính chúng ta cũng hãy đào sâu kiến thức về loài chó. Những nỗ lực đó sẽ dẫn đến một xã hội nơi con người và động vật có thể cộng sinh tốt đẹp hơn.

Việc học hỏi về cách chăm sóc tâm hồn và thể chất của chó thông qua những trang web như Thế Giới Gâu Gâu cũng có thể là bước đầu tiên hướng tới một xã hội cộng sinh. Trong tương lai, chó nghiệp vụ chắc chắn vẫn sẽ tiếp tục đồng hành cùng chúng ta với tư cách là những người cộng sự tuyệt vời nhất.

[CẨM NANG TOÀN TẬP] Khám phá sức hút mãnh liệt của giống chó Terrier!

[Tìm hiểu chi tiết] Sức hút của Chó chăn cừu và Chó chăn gia súc: Lịch sử, Tính cách và Bí quyết Chăm sóc toàn diện

Sự thật về chó cảnh (Companion Dog): Cách đối đãi với “người bạn đồng hành tuyệt vời nhất” từ góc nhìn lịch sử

Vì chó cưng cũng là một thành viên quý giá của gia đình, nên chúng tôi muốn mang đến cho bé những điều tốt đẹp nhất.

Tất cả thông tin chúng tôi cung cấp đều xuất phát từ mong muốn "mang lại những khoảnh khắc hạnh phúc cho các bé cún và chủ nhân".

Tình cảm đó cũng được chúng tôi gửi gắm vào việc lựa chọn sản phẩm cho cửa hàng trực tuyến của mình. Từ sức khỏe, dinh dưỡng, huấn luyện cho đến chăm sóc... Chúng tôi đã chọn lọc các sản phẩm Nhật Bản từ góc độ chuyên môn để có thể hỗ trợ cuộc sống của các bé cún một cách toàn diện.

Hãy kết hợp kiến thức bạn có được, tham khảo thêm từ bài viết và sử dụng các sản phẩm từ cửa hàng của chúng tôi nhé.

Đến cửa hàng tại đây