Bạn có nghĩ rằng sẽ thật thú vị nếu cún cưng không chỉ biết “ngồi” hay “bắt tay” mà còn thực hiện được nhiều động tác khác không? Những trò như “giả chết” hay “tung hứng thức ăn” mà chúng ta thường thấy trên TV hay mạng xã hội không chỉ đơn thuần là biểu diễn. Đó là công cụ tuyệt vời để thấu hiểu và gắn kết sâu sắc hơn với người bạn bốn chân của mình.
Nhiều chủ nuôi có thể nghĩ “bé nhà mình chắc khó học lắm…”, nhưng thực tế chỉ cần nắm vững các điểm mấu chốt, bất kỳ chú chó nào cũng có thể học một cách vui vẻ. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết từ lợi ích của việc dạy chó làm trò cho đến cách dạy cụ thể và những lưu ý quan trọng.
1. 3 lợi ích bất ngờ khi dạy chó làm trò (Trick)
Có những chủ nuôi nghĩ rằng: “Cún không cần biết làm trò, cứ sống khỏe mạnh là tốt rồi”. Điều đó hoàn toàn đúng, nhưng việc luyện tập các trò vui thực tế mang lại lợi ích kinh ngạc về cả sức khỏe lẫn tinh thần cho cún.
① Nuôi dưỡng tính tự giác và khả năng tư duy
Quá trình dạy trò giống như một trò chơi giải đố, nơi cún phải suy nghĩ: “Phải làm thế nào để chủ vui (và mình có phần thưởng)?”. Đặc biệt, nếu bạn áp dụng phương pháp khen ngợi và định hình từng chút một các cử động gần với mục tiêu, tính tự giác của cún sẽ tăng vọt. Khi thói quen tự suy nghĩ được hình thành, cún sẽ phát triển thành một “chú chó thông minh” luôn cố gắng hiểu ý chủ ngay cả trong cuộc sống hàng ngày.
② Chống lão hóa và duy trì cơ bắp (Hiệu quả luyện não & luyện thân)
Giống như con người, một cuộc sống thiếu sự kích thích sẽ làm não bộ của chó nhanh lão hóa. Thử thách với các trò mới là bài tập luyện não mạnh mẽ, giúp ngăn ngừa suy giảm nhận thức. Ngoài ra, các động tác như “cúi chào” hay “lăn tròn” sẽ kích thích những nhóm cơ ít khi sử dụng trong lúc đi dạo thông thường. Có trường hợp những chú chó cứu hộ bắt đầu học trò khi đã trên 10 tuổi nhưng vẫn có thể đi lại khỏe mạnh cho đến tận sát ngày qua đời, cho thấy hiệu quả duy trì cơ bắp rất cao.
③ Xây dựng sợi dây liên kết độc nhất vô nhị
Lợi ích lớn nhất chính là sự tin tưởng giữa chủ và cún trở nên sâu sắc hơn. Đối với cún, khoảnh khắc được người chủ yêu quý chú ý và khen ngợi là thời gian hạnh phúc nhất. Chia sẻ trải nghiệm thành công “Mình làm được rồi!” sẽ khiến cún càng yêu chủ hơn. Mối quan hệ tích cực này cũng giúp việc dạy dỗ các thói quen hàng ngày trở nên dễ dàng và thành công hơn.
2. “3 nguyên tắc vàng” cần biết trước khi bắt đầu
Trước khi thử thách các kỹ thuật khó, hãy chuẩn bị nền tảng để việc huấn luyện thành công.
- Nguyên tắc 1: Hiểu sự khác biệt giữa “Dạy dỗ” và “Làm trò” “Dạy dỗ” (discipline) là “nghĩa vụ” để sống trong xã hội loài người, còn “Làm trò” (trick) là “sở thích” để cùng tận hưởng. Nếu bạn dạy trò khó khi cún chưa thuộc các lệnh cơ bản như “Ngồi” hay “Đợi”, cún sẽ bị rối. Hãy nắm vững các lệnh cơ bản trước, sau đó mới đưa các trò vui vào như một hình thức vui chơi mở rộng.
- Nguyên tắc 2: Phù hợp với sự tập trung của chó (Dưới 15 phút mỗi lần) Khả năng tập trung của chó rất ngắn, tối đa chỉ khoảng 10-15 phút. Bí quyết để duy trì là “dừng lại khi vẫn còn vui” chứ không phải “ép làm cho bằng được”. Đừng cố dạy xong trong một lần, hãy chia nhỏ và tiến bộ từng chút một qua nhiều ngày.
- Nguyên tắc 3: Lưu ý đến vóc dáng và tình trạng sức khỏe Tùy vào vóc dáng của cún mà có những trò gây áp lực quá mức lên cơ thể.
- Giống chó lưng dài (Dachshund, Corgi…): Gây áp lực lớn lên lưng, nên tuyệt đối cấm các trò đứng bằng hai chân sau như “Làm bộ cầu xin” hoặc “Nhảy cao”.
- Chó nhỏ hoặc chó lớn có khớp yếu: Nhảy từ trên cao xuống hoặc xoay người quá mức có thể gây đau khớp. Hãy hiểu đặc điểm cơ thể của cún để chọn trò phù hợp.
3. 【Độ khó: ★☆☆】 Bắt đầu từ đây! Các trò cơ bản
Hãy bắt đầu với những trò tận dụng chuyển động bản năng của chó.
① Bắt tay (Trái/Phải)
Đây là trò phổ biến nhất, nhưng thực tế nó còn giúp ích cho việc lau chân sau khi đi dạo một cách dễ dàng.
- Cách dạy: Cho cún ngồi, giấu thức ăn trong lòng bàn tay và nắm lại. Khi cún muốn lấy thức ăn và dùng chân trước cào nhẹ vào tay bạn, ngay khoảnh khắc đó hãy hô “Bắt tay”, mở tay ra và thưởng cho cún. Lặp lại việc này, cún sẽ học được rằng “Đưa chân ra = Chuyện tốt sẽ đến”.
② High Touch (Đập tay)
Phiên bản nâng cao của “Bắt tay”.
- Cách dạy: Chỉ cần nâng cao dần vị trí của bàn tay. Giơ bàn tay thẳng đứng và khi cún chạm mũi hoặc chân trước vào, hãy khen ngợi cún.
③ Xoay tròn (Spin)
Một trò rất đáng yêu khi cún tự xoay quanh mình.
- Cách dạy: Đưa thức ăn lại sát mũi cún, di chuyển tay theo hình tròn từ mũi về phía mông để cún đi theo thức ăn. Khi cún xoay được một vòng, hãy hô “Xoay”.
④ Gác cằm (Chin)
Cún đặt cằm lên lòng bàn tay, một trò rất hot trên mạng xã hội.
- Cách dạy: Đưa lòng bàn tay xuống dưới cằm cún để cún đặt cằm lên một cách tự nhiên. Ngay lúc đó hô “Gác cằm” và thưởng thức ăn. Với những bé ghét bị chạm vào mặt, hãy bắt đầu bằng việc đặt thức ăn lên lòng bàn tay để dẫn dụ cún.
4. 【Độ khó: ★★☆】 Trông thật điêu luyện! Các trò trung cấp
Khi đã thạo các trò cơ bản, hãy thử thách các trò có tư thế phức tạp hơn.
⑤ Giả chết (Bang!)
Cún ngã lăn ra khi nghe hiệu lệnh “Bang!” của chủ.
- Cách dạy: Đầu tiên cho cún ở tư thế “Nằm”. Đưa thức ăn sát mũi, sau đó dẫn dụ tay về phía gốc cổ (vai). Khi cún đi theo thức ăn, mất thăng bằng và ngã vật ra bên cạnh, hãy hô “Bang” và thưởng cho bé.
⑥ Lăn tròn (Roll over)
Sử dụng toàn thân để lăn một vòng.
- Cách dạy: Từ tư thế “Giả chết”, tiếp tục di chuyển thức ăn để dẫn dụ cún lăn qua lưng thành một vòng tròn. Khi đã quen, có thể kết hợp với ký hiệu tay xoay vòng.
⑦ Chào (Bye Bye)
Nhấc một chân trước lên và vẫy.
- Cách dạy: Khi cún định đưa chân lên để “High Touch”, bạn hãy chủ động rụt tay lại. Khi cún thấy lạ và khua chân trong không trung, hãy hô “Chào” và khen ngợi.
⑧ Chui mũi vào vòng
Cún tự chui mũi vào vòng tròn do ngón tay chủ tạo ra.
- Cách dạy: Dùng ngón tay tạo thành một vòng tròn, đưa thức ăn ở phía bên kia lỗ tròn. Khi cún muốn ăn thức ăn và chui mũi vào vòng, hãy cho bé ăn ngay.
⑨ Đi zigzag qua chân (Slalom)
Cún đi luồn lách qua hai chân của chủ.
- Cách dạy: Chủ bước một chân lên, dùng thức ăn dẫn dụ cún chui qua háng. Sau đó bước chân kia lên và lặp lại. Đây cũng là bước cơ bản trong môn nhảy cùng chó (Dog Dance).
5. 【Độ khó: ★★★】 Khiến mọi người kinh ngạc! Các trò cao cấp
Cấp độ này đòi hỏi khả năng “Chờ” và sự cân bằng toàn thân của cún.
⑩ Cúi chào (Play Bow)
Tư thế hạ chân trước xuống nhưng vẫn giữ mông cao.
- Cách dạy: Khi cún đang đứng, đặt một tay dưới bụng để đỡ không cho mông hạ xuống. Tay kia đưa thức ăn xuống sát đất, dẫn dụ cún hạ khuỷu chân trước xuống. Khi đạt tư thế “trước thấp sau cao”, hãy hô “Chào”.
⑪ Đi lùi (Back)
Cún đi lùi lại phía sau khi đối diện với chủ.
- Cách dạy: Ở nơi hẹp như hành lang, chủ tiến lại gần cún thật chậm. Khi cún lùi lại theo phản xạ, hãy khen ngợi ngay lập tức.
⑫ Tung hứng thức ăn trên mũi (Nose Park)
Đặt thức ăn lên mũi và đợi lệnh mới được ăn, mức độ khó nhất.
- Cách dạy: 1. Cho cún “Gác cằm” để giữ yên mặt. 2. Đặt thức ăn lên sống mũi, bắt cún “Đợi”. 3. Hô “Ăn” (Yoshi) để cún tự hất lên và đớp lấy. Sẽ dễ hơn nếu bạn đã tập cho cún trò đớp thức ăn được ném trên không trung trước đó.
⑬ Xấu hổ (Face)
Dùng chân trước che mặt như thể đang ngượng ngùng.
- Cách dạy: Dán nhẹ một miếng giấy nhớ hoặc khăn giấy lên mũi cún. Khi cún dùng chân quẹt mặt để lấy nó ra, hãy hô “Xấu hổ” và khen thưởng.
6. Bí quyết sử dụng “Phần thưởng” để thành công
Chìa khóa để dạy chó hiệu quả chính là cách dùng phần thưởng.
- Thức ăn nhỏ và ngon: Vì trong lúc tập sẽ thưởng nhiều lần, hãy dùng miếng nhỏ bằng hạt gạo. Có thể dùng ức gà luộc, phô mai xé nhỏ hoặc bánh thưởng hạt nhỏ bán sẵn. Những thứ “giá trị cao hơn hạt khô thông thường” sẽ giúp cún hăng hái hơn nhiều.
- Sử dụng Clicker: Có một dụng cụ gọi là “Clicker” tạo ra tiếng “Cạch” để báo hiệu ngay lập tức “Đúng rồi đó!”. Dùng cái này sẽ giúp bạn khen đúng thời điểm chính xác hơn cả giọng nói, rất hữu ích cho các trò phức tạp.
7. Những “cái bẫy” chủ nuôi dễ mắc phải khi cún không làm được
Khi luyện tập, có thể bạn sẽ thấy bực bội kiểu “Sao mãi mà không làm được?”. Nhưng hãy chú ý 3 điểm sau để cún không ghét việc luyện tập:
- Tuyệt đối không mắng: Làm trò chỉ là vui chơi. Ngay khoảnh khắc bị mắng, việc luyện tập trở thành “thời gian đáng sợ” và cún sẽ không bao giờ tự suy nghĩ nữa.
- Bước nhảy quá lớn: Cún không làm được là vì bạn nâng độ khó quá nhanh khiến bé không hiểu. Ví dụ nếu không “Giả chết” được, hãy khen khi bé chỉ mới “nằm nghiêng” thôi, chia nhỏ thành các bước siêu nhỏ (small steps).
- Nhắc lại hiệu lệnh liên tục: Đừng hô “Bang, bang, bang!”. Điều đó làm từ ngữ trở thành “tiếng ồn nền”. Chỉ hô hiệu lệnh một lần thật rõ ràng.
8. Kết luận: Hành trình huấn luyện vui vẻ cùng cún cưng
Dạy chó làm trò không chỉ để chụp ảnh đẹp, mà còn là hoạt động tuyệt vời để giúp cún khỏe mạnh cả tâm hồn lẫn thể chất, đồng thời thắt chặt tình cảm đôi bên.
Điều quan trọng nhất không phải là làm hoàn hảo, mà là “nụ cười” trong lúc luyện tập. Ngay cả khi trò chơi không thành công, quá trình chủ và tớ cùng đối diện, cùng động não và vui mừng khi đạt được bước tiến nhỏ mới là giá trị thực sự.
Tùy vào độ tuổi, giống chó và tính cách của bé, sao bạn không bắt đầu từ “Bắt tay” hay “Gác cằm” ngay hôm nay? Một tháng sau, chắc chắn bạn sẽ thấy yêu cún hơn và cún cũng sẽ yêu bạn nhiều hơn nữa đấy!