Đối với những người yêu cún, việc “để chó ở nhà một mình” là một thử thách không thể tránh khỏi. Dù là đi làm, đi mua sắm hay có việc riêng, những tình huống phải để người bạn bốn chân ở lại một mình vẫn diễn ra hằng ngày. Tuy nhiên, với loài chó vốn có tập tính sống theo bầy đàn, sự cô độc thường đi kèm với những nỗi lo âu bản năng.
“Về đến nhà thấy đồ đạc tan hoang”, “Bị hàng xóm phàn nàn vì tiếng chó sủa kéo dài”… Đây là nỗi lòng không của riêng người chủ nào.
Trong bài viết này, chúng tôi đã tổng hợp lời khuyên từ nhiều chuyên gia để mang đến cho bạn cái nhìn thấu đáo về phương pháp huấn luyện, cách chuẩn bị môi trường và các giải pháp cho hội chứng lo âu chia ly. Hãy cùng xây dựng mối quan hệ tin cậy với cún cưng và nắm vững “bí kíp để bé ở nhà một mình” để cả chủ và cún đều thoải mái, không còn lo âu.
1. Việc ở nhà một mình đối với chó là gì? Hiểu rõ bản chất của hội chứng lo âu chia ly
Điều đầu tiên chúng ta cần thấu hiểu là việc “phải ở một mình” đối với loài chó là một trở ngại tâm lý cực kỳ lớn.
Hội chứng lo âu chia ly là gì?
Khi chó cảm thấy lo lắng quá mức do phải rời xa chủ, dẫn đến những ảnh hưởng tiêu cực về cả thể chất lẫn tinh thần, tình trạng này được gọi là “Hội chứng lo âu chia ly”. Nó không chỉ dừng lại ở mức độ “cảm thấy buồn”, mà đôi khi còn đẩy bé vào trạng thái hoảng loạn.
Các dấu hiệu chính của lo âu chia ly:
- Hành vi phá hoại: Cào cấu cửa ra vào, cắn phá nội thất, xé nát gối đệm.
- Sủa hoặc hú quá mức: Ngay sau khi chủ rời đi, bé bắt đầu sủa hoặc hú liên tục trong nhiều giờ.
- Đi vệ sinh bừa bãi: Dù bình thường đi vệ sinh đúng chỗ, nhưng bé lại cố tình đi vệ sinh ở những nơi có mùi của chủ (như giường hoặc sofa) khi chủ vắng nhà.
- Tự làm hại bản thân: Liếm chân liên tục đến mức loét da, hoặc chạy đuổi theo đuôi vòng quanh không ngừng (hành vi lặp lại).
Tại sao chó lại lo âu khi chia ly?
Nguyên nhân không chỉ có một mà thường là sự kết hợp của các yếu tố sau:
- Quá phụ thuộc: Khi ở nhà, chủ và chó luôn quấn quýt không rời dù chỉ một giây.
- Trải nghiệm thời thơ ấu: Bé bị tách khỏi mẹ và anh em quá sớm, dẫn đến tính tự lập chưa được hình thành.
- Thay đổi môi trường đột ngột: Chuyển nhà, thay đổi thành viên trong gia đình, hoặc thói quen thay đổi (ví dụ: trước đây chủ làm việc tại nhà nên luôn ở bên cạnh, nay đột ngột phải đi làm lại).
Nhiều người lầm tưởng đây là vấn đề về “dạy dỗ”, nhưng gốc rễ thực chất là “cảm xúc lo sợ”. Hãy bắt đầu bằng việc thấu hiểu tâm tư của bé trước khi bắt đầu huấn luyện.
2. 5 bước huấn luyện chó ở nhà một mình không thất bại
Mục tiêu cuối cùng của việc huấn luyện là giúp chó tin rằng: “Chủ đi rồi chắc chắn sẽ về. Thời gian ở một mình là an toàn và chỉ hơi nhàm chán một chút thôi”. Hãy kiên nhẫn thực hiện từng bước nhỏ một.
Bước 1: Tập làm quen với “khoảng cách vật lý” ngay khi bạn ở nhà
Việc tập luyện bắt đầu ngay cả trước khi bạn bước chân ra khỏi cửa. Hãy tạo ra những khoảng thời gian mà hai bên không can thiệp vào nhau dù đang ở chung một phòng.
- Đặt bé vào trong quây hoặc chuồng, bạn ngồi ở một khoảng cách gần đó đọc sách hoặc dùng điện thoại.
- Nếu bé sủa đòi “chơi đi!”, hãy lờ đi. Khi bé đã bình tĩnh và im lặng, hãy khen ngợi bé một cách nhẹ nhàng.
- Mục tiêu là giúp bé quen với việc: “Dù chủ ở ngay gần đây nhưng cũng có những lúc mình không được nuông chiều”.
Bước 2: Tạo ra những khoảng thời gian “biến mất” tính bằng giây
Tiếp theo, hãy tập biến mất sau cánh cửa phòng. Điểm mấu chốt ở đây là “quay lại trước khi chó cảm thấy lo lắng”.
- Đi ra sau cánh cửa, rồi quay lại ngay sau 1-2 giây.
- Nếu bé vẫn bình tĩnh, hãy tăng dần thời gian lên 5 giây, 10 giây.
- Theo các nghiên cứu mới nhất, điều quan trọng không phải là kéo dài thời gian bao lâu, mà là “bé có đang thư giãn hay không”. Mục tiêu là khi bạn định ra khỏi phòng, bé không ngẩng đầu lên cảnh giác mà vẫn nằm yên thoải mái.
Bước 3: Xóa bỏ các “dấu hiệu” sắp đi ra ngoài
Chó rất thông minh, chúng ghi nhớ các hành động như “cầm chìa khóa”, “lấy túi xách”, “bắt đầu trang điểm” là những dấu hiệu của việc sắp phải chia tay. Để những hành động này không trở thành “công tắc” kích hoạt sự lo âu, hãy tập những thói quen khiến các dấu hiệu đó trở nên vô nghĩa: ví dụ như “mặc áo khoác vào nhưng lại ngồi xem tivi”, hoặc “cầm chìa khóa kêu lanh canh rồi lại ngồi xuống”.
Bước 4: Thử để bé “ở nhà một mình thật sự” trong thời gian ngắn
Đến lúc thực sự bước ra khỏi cửa chính. Ban đầu chỉ cần vài phút như đi đổ rác. Có một quy tắc vàng bạn tuyệt đối phải tuân thủ:
- Trước khi đi: Đừng nói những câu như “Mẹ đi nhé”, “Ngoan nhé” với giọng điệu quyến luyến như sắp biệt ly.
- Sau khi về: Đừng ôm chầm lấy bé và reo lên “Mẹ về rồi đây! Nhớ con quá!”.
Bí quyết để bé không bị kích động là hãy coi việc đi và về như một hành động bình thường hằng ngày, thực hiện nó một cách thản nhiên nhất có thể.
Bước 5: Tăng dần thời gian
Kéo dài thời gian lên 10 phút, 30 phút, rồi 1 giờ. Nếu phải để bé ở nhà lâu hơn, hãy kết hợp với việc chuẩn bị môi trường và đồ chơi trí tuệ (sẽ được nhắc ở phần dưới) để hỗ trợ bé “giết thời gian”.
3. Cách chuẩn bị môi trường để đảm bảo an tâm và an toàn
Song song với huấn luyện, hãy chuẩn bị một môi trường giúp bé có thể thư giãn về mặt vật lý.
“Thả tự do trong nhà” hay “Cho vào chuồng/quây”?
Đây là điều mà nhiều chủ nuôi băn khoăn, câu trả lời tùy thuộc vào tính cách của từng bé.
- Lợi ích của chuồng/quây: Không gian hẹp thường giúp chó dễ bình tĩnh hơn theo bản năng, đồng thời ngăn chặn các tai nạn như nuốt phải dị vật hay bị thương. Đặc biệt với những bé có tính cảnh giác cao, việc giới hạn không gian giúp bé thoát khỏi áp lực phải “canh giữ toàn bộ ngôi nhà”.
- Lợi ích của việc thả tự do: Bé có thể vận động thoải mái, giảm bớt sự gò bó. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi bạn phải dọn dẹp đồ đạc cực kỳ kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn.
Lý tưởng nhất là trạng thái: “Có một chiếc chuồng hoặc ổ nằm thoải mái (có mái che) đặt bên trong một khu vực quây”.
Xoa dịu nỗi lo bằng cách tác động vào giác quan
- Thị giác: Khi thấy người qua đường hoặc xe cộ bên ngoài cửa sổ, chó dễ bị kích động và sủa. Hãy kéo rèm hoặc đặt chỗ nằm của bé ở nơi không nhìn thấy bên ngoài.
- Thính giác: Sự im lặng tuyệt đối đôi khi lại khiến những tiếng động bên ngoài (tiếng người đi ngoài hành lang chung cư…) trở nên rõ rệt hơn. Hãy bật một chút nhạc nhẹ hoặc để tivi/radio âm lượng nhỏ để lấn át các tạp âm đó.
- Khứu giác: Để lại một chiếc áo phông cũ hoặc khăn tắm có mùi của bạn có thể giúp bé cảm thấy an tâm và dễ ngủ hơn.
Quản lý nhiệt độ để bảo vệ sự sống
Cái nóng ở Việt Nam cực kỳ nguy hiểm đối với loài chó.
- Hãy cố gắng duy trì nhiệt độ phòng bằng điều hòa nếu có thể.
- Để phòng trường hợp mất điện hoặc máy hỏng, hãy sử dụng thêm các vật dụng làm mát thủ công như thảm giải nhiệt (gel mát).
4. “Vũ khí bí mật” biến thời gian ở nhà thành niềm vui: Đồ chơi trí tuệ
Nếu bạn có thể thay đổi suy nghĩ của bé từ “Ở nhà một mình = Buồn chán” thành “Ở nhà một mình = Lúc được ăn món ngon nhất”, bạn đã nắm chắc phần thắng.
Cách sử dụng đồ chơi trí tuệ (như Kong…)
Những loại đồ chơi bằng cao su có thể nhét thức ăn vào bên trong (như Kong) là người bạn đồng hành tốt nhất khi chó ở nhà một mình.
- Sử dụng sự tập trung: Trong lúc mải mê tìm cách lấy thức ăn ra, bé sẽ quên đi nỗi buồn khi chủ vắng mặt.
- Gặm và liếm: Hành vi gặm và liếm giúp não bộ của chó giải phóng hormone tạo cảm giác hạnh phúc và thư giãn.
- Cách kéo dài thời gian: Bạn có thể làm ướt hạt, nhét vào đồ chơi rồi đem đông đá. Bé sẽ mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành “nhiệm vụ” và cảm thấy thú vị hơn.
Cách chọn đồ chơi an toàn
Đồ chơi cho bé dùng khi ở nhà một mình phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Kích thước đủ lớn để không bị nuốt chửng.
- Độ bền cao, không lo bị cắn nát và nuốt phải mảnh vụn.
- Không có dây nhợ loằng ngoằng có thể quấn vào người bé.
- Lưu ý: Luôn thử cho bé chơi khi có mặt bạn trước để đảm bảo bé không phá hỏng nó trước khi để bé chơi một mình.
5. Những thói quen hằng ngày chủ nuôi cần lưu ý để tránh “gây nghiện” sự phụ thuộc
Rắc rối khi ở nhà một mình thực tế thường bắt nguồn từ cách chúng ta chung sống khi đang ở bên cạnh bé.
Giải phóng năng lượng bằng cách đi dạo
Vào sáng ngày định để bé ở nhà một mình, hãy cho bé đi dạo lâu hơn một chút hoặc đi dạo “chất lượng” hơn (cho bé ngửi mùi thỏa thích, chạy bộ một chút…). Nếu bé bắt đầu thời gian ở nhà với trạng thái “Mệt quá, chỉ muốn ngủ thôi”, bé sẽ không còn sức để lo lắng hay quậy phá. Có câu nói: “Một chú chó mệt mỏi là một chú chó ngoan” (A tired dog is a good dog) – vận động chính là liều thuốc an thần tốt nhất.
Đừng quá đáp ứng mọi lời “vòi vĩnh”
Khi bé mang đồ chơi đến đòi chơi, hoặc cào vào chân đòi vuốt ve, bạn có đáp ứng ngay lập tức không? Nếu bé luôn ở trong môi trường mà mọi yêu cầu đều được thực hiện, bé sẽ dễ cảm thấy lo âu khi chủ đi vắng vì “mọi thứ nằm ngoài tầm kiểm soát”. Hãy tập cách giữ quyền chủ động: “Ra lệnh cho bé ngồi xuống rồi mới vuốt ve”, hoặc “Lúc bạn đang bận thì lờ đi, khi bé đã bình tĩnh mới gọi bé lại chơi”. Điều này giúp hình thành tính tự lập cho bé.
Nuôi thêm một bé nữa có phải là giải pháp?
Nhiều người nghĩ: “Một mình bé buồn nên mua thêm một bé nữa cho có bạn”. Tuy nhiên, điều này cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng nếu một bé bị lo âu chia ly nghiêm trọng, nỗi sợ đó có thể lây sang bé thứ hai, khiến cả hai cùng hoảng loạn và phá hoại dữ dội hơn. Quan trọng nhất vẫn là huấn luyện từng bé có thể tự lập khi ở một mình.
6. Khi nào cần đến sự trợ giúp chuyên nghiệp?
Dù bạn đã cố gắng huấn luyện nhưng tình hình vẫn không cải thiện, đó là lúc cần đến các phương pháp y tế hoặc chuyên gia.
Thảo luận với bác sĩ thú y hoặc chuyên gia huấn luyện
Hãy sớm tìm kiếm lời khuyên nếu thấy các dấu hiệu sau:
- Hoảng loạn dữ dội: Cào cửa đến mức gãy móng, cắn bản thân đến chảy máu.
- Mất nước/Bỏ ăn nghiêm trọng: Trong suốt thời gian ở nhà, bé không uống một giọt nước hay ăn một miếng quà vặt nào.
- Vấn đề sức khỏe: Bé bị tiêu chảy hoặc nôn mửa mỗi khi phải ở nhà một mình.
Hiện nay có những bác sĩ thú y chuyên về “Tâm thần học hành vi”. Việc sử dụng thuốc để điều chỉnh cân bằng chất dẫn truyền thần kinh trong não, kết hợp với huấn luyện, có thể mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt. Đừng nghĩ “dùng thuốc là tội nghiệp”, hãy coi đó là một phương pháp “điều trị” để loại bỏ nỗi sợ hãi cho bé.
Lắp đặt camera giám sát
Hiện nay có rất nhiều loại camera thú cưng giá rẻ có thể xem qua điện thoại. Việc nắm bắt được “Sau bao nhiêu phút bé bắt đầu sủa” hay “Bé làm gì trước khi quậy phá” là dữ liệu quý giá để bạn điều chỉnh phương pháp huấn luyện. Một số camera có mic để bạn nói chuyện với bé, nhưng hãy cẩn thận vì có những bé khi nghe tiếng chủ mà không thấy người lại càng hoảng loạn hơn.
7. Tổng kết: Hãy tin tưởng và giữ tâm thế thoải mái
Giúp chó làm chủ việc ở nhà một mình không phải là ép buộc bé vào sự “cô đơn”. Đó là việc bạn tặng cho bé “Sự tự tin” và “Tính tự chủ” để bé biết rằng mình vẫn an toàn và có thể thư giãn khi ở một mình.
Nếu có những ngày việc huấn luyện không suôn sẻ, xin đừng mắng bé. Mắng một chú chó đang lo sợ chỉ giống như đổ thêm dầu vào lửa. Hãy kiên trì: “Hôm nay làm được 5 phút rồi, mai thử lại 3 phút xem sao”, hãy đồng hành cùng tốc độ của bé.
Khi chủ nuôi ra khỏi nhà với vẻ mặt lo lắng, chó sẽ cảm nhận được điều đó ngay lập tức. Hãy ra khỏi nhà một cách vui vẻ: “Mẹ đi tí nhé!” hoặc thản nhiên bước đi. Chính sự “thong dong” của bạn là liều thuốc an thần lớn nhất cho bé.
Một ngày nào đó, khi bạn về nhà và thấy bé đón bạn với khuôn mặt ngái ngủ như muốn nói: “Ơ chủ về rồi à, con vừa mới ngủ dậy thôi”… Hãy hướng tới ngày đó và bắt đầu luyện tập từng chút một từ hôm nay nhé.
Bước tiếp theo cho bạn: Ngay từ hôm nay, bạn có thử bắt đầu bằng việc “ngừng chào hỏi quá mức khi đi và về” không? Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đã bắt đầu thay đổi nhận thức của bé về việc ở nhà một mình rồi đấy.
