Đôi mắt tròn xoe long lanh đáng yêu, khuôn mặt tẹt đặc trưng không lẫn vào đâu được, cùng những cử chỉ hài hước khiến ai nhìn thấy cũng phải bật cười. Với sức hút độc nhất vô nhị, Pug từ lâu đã trở thành một trong những giống “chó cảnh” (companion dog) được yêu chuộng nhất trên toàn thế giới.
Thế nhưng, bạn có biết rằng người bạn nhỏ đang cuộn tròn ngủ ngon lành bên cạnh bạn lúc này lại mang trên mình một gia thế cực kỳ lâu đời và ly kỳ với chiều dài lịch sử hơn 2.000 năm?
Chúng không chỉ đơn thuần là thú cưng. Quá khứ của chúng vô cùng hiển hách: từng được coi là linh vật thần thánh mang “Dấu ấn Hoàng gia” dưới chân các hoàng đế Trung Hoa cổ đại, từng càn quét châu Âu như một biểu tượng của hoàng tộc trong Thời đại Khám phá, và thậm chí là nhân chứng cho những bước ngoặt lịch sử lớn.
Bài viết này sẽ đưa bạn ngược dòng thời gian, từ cội nguồn xa xưa cho đến khi Pug khẳng định vị thế là loài chó cảnh được yêu thích như hiện nay. Hiểu về quá khứ chưa từng bật mí của chúng chắc chắn sẽ khiến sợi dây gắn kết giữa bạn và chú Pug của mình trở nên sâu sắc hơn bao giờ hết.
Chương 1: Nguồn gốc xa xôi — Cung đình Trung Hoa cổ đại và “Dấu ấn Hoàng gia”
Lịch sử của loài Pug mà chúng ta biết ngày nay có thể truy nguyên về thời Trung Hoa cổ đại vào khoảng năm 400 trước Công nguyên, tức là cách đây hơn 2.000 năm.
Thời bấy giờ, trong các cung điện hoàng gia Trung Quốc, các hoàng đế và giới quý tộc rất chuộng nuôi những giống chó nhỏ mặt tẹt. Đây được coi là tổ tiên trực tiếp của loài Pug. Được gọi với cái tên “Lo-Chiang-Sze”, những chú chó này sở hữu một vị thế vô cùng đặc biệt — những “thượng khách” chốn cung đình.
Khác với những chú chó lao động ở thế giới bên ngoài, chúng sống sâu trong hậu cung, với sứ mệnh duy nhất là đem lại sự thư thái, an yên cho hoàng đế và hoàng tộc. Một chi tiết cực kỳ thú vị chính là cách người xưa lý giải về những nếp nhăn sâu hoắm trên mặt Pug. Vì những nếp nhăn trên trán chúng trông rất giống chữ “Hoàng” (皇) trong chữ Hán, nên chúng được tôn sùng là mang “Dấu ấn Hoàng gia”.
Đối với người thời đó, những nếp nhăn này không chỉ là một đặc điểm ngoại hình vui mắt, mà là biểu tượng thần thánh giúp xua đuổi tà ma và mang lại may mắn. “Nếp nhăn dễ thương” mà chúng ta cưng nựng ngày nay, hóa ra từng là biểu tượng của quyền lực và sự thiêng liêng.
Thực tế là suốt hàng nghìn năm qua, Pug không được lai tạo để đi săn hay trông nhà, mà chỉ để ở bên cạnh và nhận lấy tình yêu thương của con người. Điều này lý giải vì sao chúng lại có tính cách bám người và sợ cô đơn đến vậy — tất cả đã ăn sâu vào bộ mã gen từ lịch sử xa xưa.
Chương 2: Thời đại Khám phá — Khi báu vật phương Đông vượt đại dương
Bước ngoặt đưa Pug ra khỏi bức tường thành kín cổng cao tường của Trung Hoa để đến với thế giới là vào những năm 1500 — Thời đại Khám phá (Age of Discovery).
Trong thời kỳ này, các đội tàu buôn của Công ty Đông Ấn Hà Lan — đơn vị độc quyền giao thương với châu Á — đã đưa những chú chó Pug đầu tiên về châu Âu. Đối với giới hoàng thân quốc thích phương Tây lúc bấy giờ, các giống chó đến từ phương Đông là những “món quà ngoại quốc” vô giá không gì sánh bằng.
Ngay khi đặt chân đến Hà Lan, Pug nhanh chóng hớp hồn giới quý tộc nhờ ngoại hình ngộ nghĩnh của mình. Đặc biệt, mối duyên nợ giữa Pug và gia tộc Orange-Nassau (Hoàng gia Hà Lan) là một sự kiện mang tính quyết định đối với vận mệnh của giống chó này.
Giai thoại kinh điển về chú chó Pompey Một trong những truyền thuyết nổi tiếng nhất lịch sử loài Pug kể về chú chó tên Pompey đã cứu mạng Thân vương William I xứ Orange khỏi một trận tập kích ban đêm của sát thủ. Vào thế kỷ 16, trong cuộc chiến với quân đội Tây Ban Nha, để bảo vệ người chủ đang ngủ say, Pompey đã sủa lớn và cào vào sàn nhà để báo động nguy hiểm. Nhờ công trạng này, Pompey trở thành một huyền thoại, và Hoàng gia Hà Lan từ đó đã hình thành truyền thống nuôi dưỡng và yêu mến loài Pug qua nhiều thế hệ.
Câu chuyện này là minh chứng cho thấy Pug không chỉ là vật “làm kiểng”, mà là những sinh mệnh có sự gắn kết tinh thần sâu sắc với chủ nhân.
Chương 3: Biểu tượng của Hoàng gia — Loài Pug càn quét châu Âu
Từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 18, cơn sốt Pug lan rộng từ Hà Lan sang Anh và Pháp. Trong giai đoạn này, sở hữu một chú chó Pug chính là thước đo cho địa vị và đẳng cấp quý tộc.
Sự sủng ái của Hoàng gia Anh
Tại Anh, trào lưu nuôi Pug bùng nổ mạnh mẽ trong cung đình khi Vua William III (vốn là người Hà Lan) lên ngôi và mang theo những chú Pug trung thành của mình. Đối với tầng lớp thượng lưu thời đó, việc ôm một chú chó Pug để vẽ chân dung là biểu tượng của sự xa xỉ bậc nhất và là minh chứng cho gu thẩm mỹ tinh tế.
Sợi dây tình cảm của Hoàng hậu Pháp
Tại Pháp, Pug cũng chiếm giữ một vị trí vô cùng đặc biệt. Nổi tiếng nhất là giai thoại về Hoàng hậu Joséphine — vợ của Napoléon Bonaparte. Bà vô cùng cưng chiều chú chó Pug có tên là Fortune.
Theo tương truyền, trong thời gian bị giam lỏng, Joséphine đã dùng Fortune để chuyển thư mật cho Napoléon bằng cách giấu tin nhắn dưới vòng cổ của chú chó. Ngoài ra, còn có một câu chuyện hài hước kể rằng vào đêm tân hôn của hai người, Fortune đã cắn vào chân Napoléon khi ông định bước lên giường của Joséphine. Những lát cắt lịch sử này cho thấy Pug đã thâm nhập sâu vào đời sống hoàng gia và xây dựng được lòng tin mạnh mẽ với con người như thế nào.
Chương 4: Nguồn gốc cái tên — Ý nghĩa của từ “Pug”
Hãy cùng thay đổi góc nhìn một chút để tìm hiểu xem cái tên “Pug” từ đâu mà có nhé.
Một trong những giả thuyết được công nhận nhiều nhất là từ này bắt nguồn từ “pugnus” trong tiếng Latinh, nghĩa là “nắm đấm”. Người ta cho rằng khi nhìn nghiêng, khuôn mặt của Pug trông giống hệt như một nắm tay đang siết chặt.
Một giả thuyết khác lại cho rằng khuôn mặt của chúng khá giống với loài khỉ đuôi sóc “Pug-monkey” — một loài thú cưng rất thịnh hành ở châu Âu thời bấy giờ, nên chúng đã được gọi theo tên đó.
Việc mỗi quốc gia có một cách gọi khác nhau cũng là bằng chứng cho thấy chúng đã hòa nhập sâu sắc vào văn hóa bản địa ở khắp mọi nơi:
- Đức: Được gọi là “Mops”, mang hàm ý là “khuôn mặt cau có, hờn dỗi”.
- Pháp: Được gọi là “Carlin”, cái tên bắt nguồn từ nam diễn viên người Ý Carlo Bertinazzi ở thế kỷ 18. Ông nổi tiếng với việc đeo chiếc mặt nạ giống mặt chó Pug khi biểu diễn trên sân khấu và cũng là một người cực kỳ cuồng giống chó này.
Chương 5: Thời kỳ hoàng kim dưới triều đại Victoria và sự thiết lập tiêu chuẩn chủng tộc
Thế kỷ 19, dưới sự trị vì của Nữ hoàng Victoria, nước Anh đã chứng kiến một thời kỳ có thể coi là “Kỷ nguyên Vàng” của lịch sử loài Pug.
Nữ hoàng Victoria vốn là một người cực kỳ yêu động vật, và việc bà nuôi dưỡng cũng như cưng chiều nhiều chú chó Pug là điều ai ai cũng biết. Nhờ sự bảo trợ của Nữ hoàng, Pug đã có một chỗ đứng vững chắc và không thể lay chuyển trong xã hội thượng lưu Anh quốc.
Vào năm 1885, Pug chính thức được công nhận là một giống chó thuần chủng. Trước đó, vì thường được nhập khẩu từ Hà Lan nên chúng có tên gọi là “Dutch Pug” (Pug Hà Lan), nhưng nhờ các tiêu chuẩn chủng tộc (Standard) được thiết lập tại Anh, hình dáng loài Pug mà chúng ta biết ngày nay dần được định hình và cố định.
Trong thời kỳ này, việc nhân giống được thực hiện theo hướng nhấn mạnh các đặc điểm của một loài “chó cảnh phụ thuộc”. Chẳng hạn, giới mộ điệu thời bấy giờ thậm chí còn có thói quen cắt ngắn tai của chúng (ngày nay hành vi này đã bị cấm) chỉ để làm nổi bật những nếp nhăn trên khuôn mặt.
Chương 6: Sự thay đổi về quan niệm thẩm mỹ và trách nhiệm với sức khỏe
Khi nhìn lại lịch sử, có một sự thật chúng ta không thể ngó lơ: đó là sự thay đổi về mặt thể chất của loài Pug. Khi lật lại các bức tranh cổ từ thế kỷ 17 – 18, dáng vẻ của Pug thời đó có phần mõm dài hơn một chút và thân hình thanh mảnh, cao ráo hơn so với Pug hiện đại.
Vậy tại sao chúng lại trở thành giống chó “mặt tẹt triệt để” như ngày nay? Câu trả lời nằm ở gu thẩm mỹ của con người — chúng ta luôn khao khát những chú chó “đáng yêu hơn”, “nhỏ nhắn hơn” và “mặt phẳng hơn”.
Trải qua quá trình nhân giống chọn lọc (selective breeding) của con người suốt một thời gian dài, vẻ ngoài đáng yêu đặc trưng của Pug hiện đại đã ra đời. Tuy nhiên, đổi lại, chúng cũng phải gánh chịu những vấn đề sức khỏe của hệ hô hấp (hội chứng mặt phẳng) và khả năng chịu nhiệt rất kém.
Việc chúng ta học về “Lịch sử của loài Pug” không chỉ để thỏa mãn trí tò mò. Đó còn là để nhận thức được rằng: những đặc điểm cơ thể của chúng ngày nay là do bàn tay con người nhào nặn ra khi đồng hành cùng lịch sử, và chúng ta có trách nhiệm tối cao trong việc bảo vệ sức khỏe cho chúng.
Chương 7: Loài Pug trong thời hiện đại — Người bạn đồng hành tuyệt vời nhất
Từ chiếc long sàng của các hoàng đế Trung Hoa cổ đại, bước lên những boong tàu buôn của Thời đại Khám phá, tiến vào cung điện châu Âu, và rồi dừng chân tại các dinh thự thời Victoria. Đi dọc chiều dài lịch sử, chúng ta có thể thấy rõ một điều: Sứ mệnh duy nhất xuyên suốt của loài Pug là ở bên cạnh và mang lại sự an vui cho con người.
Chúng không đi săn, không giữ nhà, chúng chỉ tồn tại trong xã hội loài người để lan tỏa “sự chữa lành” và “niềm vui”. Lý do khiến Pug khiến bao người mê mệt trong các gia đình hiện đại chính là nhờ “trái tim biết yêu thương con người” đã được mài dũa qua hàng thiên niên kỷ.
Tính cách vui vẻ, đôi khi có chút bướng bỉnh, nhưng trên hết là sự trung thành tuyệt đối với chủ nhân và khát khao được chú ý — tất cả đều là minh chứng cho dòng máu “chó cung đình” đã được lưu truyền qua hàng ngàn năm.
Để trân trọng hơn cuộc sống bên chú Pug của bạn
Giờ đây, khi đã biết về lịch sử của Pug, có thể ánh mắt bạn nhìn chú cún của mình sẽ có chút thay đổi. Những cử chỉ nũng nịu đòi bế của chúng biết đâu chính là “khát khao được chú ý” thừa hưởng từ cung đình Trung Hoa cổ đại xa xưa. Hay nét mặt bướng bỉnh đôi khi lại là “niềm kiêu hãnh” của một dòng dõi không quen nghe lệnh, mà chỉ tự nguyện kề cận bên các bậc vương tôn quý tộc.
Chúng không đơn thuần là thú cưng, chúng là những di sản văn hóa sống, đã hoàn thành xuất sắc vai trò độc nhất vô nhị — làm “người bạn đời” (companion) của nhân loại suốt chiều dài lịch sử.
Tổng kết: Yêu thương Pug chính là trân trọng lịch sử
- Nguồn gốc: Bắt nguồn từ chó cung đình Trung Hoa cổ đại, được hoàng đế tôn sùng với “Dấu ấn Hoàng gia”.
- Đến châu Âu: Theo chân Công ty Đông Ấn Hà Lan sang phương Tây và trở thành biểu tượng của hoàng tộc.
- Dấu ấn lịch sử: Xuất hiện nhiều lần trong các bước ngoặt lịch sử thông qua giai thoại về Thân vương William I hay Hoàng hậu Joséphine.
- Thời hiện đại: Được định hình tiêu chuẩn chủng tộc dưới thời Victoria để có ngoại hình như ngày nay.
- Trách nhiệm: Hiểu về lịch sử giúp chúng ta chăm sóc sức khỏe cho chúng tốt hơn và thắt chặt sợi dây tình cảm.
Sống cùng một chú chó Pug giống như việc bạn đang lật mở từng trang lịch sử sống động mỗi ngày. Hãy tiếp tục nâng niu và vun đắp sợi dây gắn kết tuyệt vời này nhé!
