Cuộc sống bên cạnh chú chó cưng mang đến cho chúng ta niềm vui và sự chữa lành không thể đong đếm. “Mong muốn bé cưng được sống khỏe mạnh, hạnh phúc mỗi ngày dù chỉ thêm một ngày” có lẽ là mong ước chung của tất cả những người chủ.
Tuy nhiên, trong thời đại mà tuổi thọ của loài chó ngày càng được kéo dài, bạn có biết rằng số trường hợp chủ nuôi phiền não vì chứng “sa sút trí tuệ” ở những chú chó lớn tuổi (chó senior) cũng đang ngày càng gia tăng?
“Dạo này bé hay sủa đêm…” “Bé không còn muốn đi dạo, dù trước đây rất thích…” “Bé bắt đầu đi vệ sinh sai chỗ…”
Đây có thể không chỉ đơn thuần là hiện tượng lão hóa, mà còn là dấu hiệu của “chứng sa sút trí tuệ ở chó (Hội chứng rối loạn chức năng nhận thức – CDS)”.
Theo một báo cáo, có khoảng 30% chó ở độ tuổi 11-12 và khoảng 70% chó ở độ tuổi 15-16 cho thấy ít nhất một vài dấu hiệu suy giảm chức năng nhận thức.
Một khi đã mắc chứng sa sút trí tuệ ở chó, hiện vẫn chưa có phương pháp điều trị triệt để. Chính vì vậy, điều vô cùng quan trọng là chủ nuôi phải có kiến thức đúng đắn và ý thức “phòng chống sa sút trí tuệ cho chó” trong cuộc sống hàng ngày, ngay cả trước khi chó bước vào giai đoạn già yếu.
Bài viết này sẽ giải thích chi tiết từ các triệu chứng cụ thể của bệnh sa sút trí tuệ ở chó, đến các phương pháp phòng ngừa đa chiều như chế độ ăn uống, vận động, môi trường sống mà bạn có thể thực hiện ngay từ hôm nay. Vì thành viên gia đình bốn chân quan trọng của mình, chúng ta hãy cùng nhau bắt đầu những gì có thể làm ngay bây giờ nhé.
“Lẽ nào…?” Những dấu hiệu sa sút trí tuệ ở chó mà bạn không muốn bỏ lỡ
Các dấu hiệu của bệnh sa sút trí tuệ ở chó thường xuất hiện một cách chậm rãi, nên dễ bị bỏ qua với suy nghĩ “chắc là do già rồi”. Tuy nhiên, việc nhận biết sớm và bắt đầu các biện pháp đối phó chính là chìa khóa để làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.
Trước hết, hãy thử quan sát xem chú chó cưng của bạn có những thay đổi nào trong hành vi dưới đây không nhé.
Danh sách kiểm tra dấu hiệu sa sút trí tuệ: Chó của bạn có những hành vi này không?
1. Suy giảm khả năng định hướng (Mất phương hướng về không gian, thời gian)
- Bị lạc trong nhà, hoặc mất phương hướng trên đường đi dạo quen thuộc.
- Đứng bất động, dí đầu vào tường, đồ đạc hoặc góc phòng.
- Bị kẹt ở những nơi hẹp (như khe hở giữa các đồ đạc) và không thể tự thoát ra.
- Va vào các chướng ngại vật mà không thể tránh được.
- Thời gian nhìn chằm chằm vô định vào một điểm tăng lên.
- Phản ứng chậm hoặc không phản ứng khi chủ gọi tên.
2. Thay đổi trong mối quan hệ với chủ hoặc các cá thể khác
- Không mừng rỡ khi chủ về nhà, không còn quấn quýt như trước.
- Trở nên không thích được vuốt ve, hoặc ngược lại, tỏ ra lo lắng bất an quá mức.
- Trở nên hung dữ vô cớ, hoặc cực kỳ sợ hãi với những tiếng động bình thường.
- Mất hứng thú hoặc không nhận ra các vật nuôi khác sống cùng nhà.
3. Rối loạn chu kỳ ngủ – thức
- Ngủ ngày cày đêm, ban ngày thì ngủ li bì nhưng ban đêm lại thức và hoạt động.
- Một trong những triệu chứng điển hình nhất là “sủa đêm”. Sủa liên tục không lý do vào ban đêm hoặc rạng sáng.
- Đi lang thang vô định trong nhà vào ban đêm.
4. Đi vệ sinh sai chỗ (Bài tiết không phù hợp)
- Đi vệ sinh sai chỗ, mặc dù trước đây đã huấn luyện rất chuẩn.
- Có vẻ như không còn nhớ vị trí của khay vệ sinh.
- Đi vệ sinh không kiểm soát ngay cả trong lúc ngủ.
5. Thay đổi về mức độ hoạt động và hành vi bất thường
- Mất hứng thú với các trò chơi hoặc việc đi dạo mà trước đây rất thích.
- Quên các lệnh đã được huấn luyện (như “Ngồi”, “Đợi”).
- Đi vòng tròn lặp đi lặp lại không mục đích (hành vi đi xoay vòng).
Nếu chú chó của bạn có nhiều triệu chứng trong số này, có khả năng bé đã mắc chứng sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, những hành vi này cũng có thể do các nguyên nhân khác như đau do viêm khớp, suy giảm thị lực hoặc thính lực, hoặc các bệnh lý nội tạng khác. Điều quan trọng là không tự ý phán đoán mà hãy đưa bé đến bệnh viện thú y để được bác sĩ tư vấn và chẩn đoán toàn diện.
Tại sao lại xảy ra? Nguyên nhân chính của bệnh sa sút trí tuệ ở chó
Cơ chế gây ra bệnh sa sút trí tuệ ở chó vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, nhưng nguyên nhân chính được cho là do sự tổn thương của các tế bào thần kinh não bộ liên quan đến quá trình “lão hóa”.
- Tổn thương do oxy hóa (gốc tự do) “Các gốc tự do” được cho là nguyên nhân gây “gỉ sét” cho cơ thể, chúng được tạo ra ngay cả khi chúng ta chỉ hít thở. Khi còn trẻ, cơ thể có thể kiểm soát bằng khả năng chống oxy hóa nội sinh, nhưng khả năng này sẽ suy giảm theo tuổi tác. Các gốc tự do dư thừa sẽ làm tổn thương (oxy hóa) các tế bào thần kinh não, và đây được coi là một trong những nguyên nhân lớn dẫn đến suy giảm chức năng nhận thức.
- Thay đổi lưu lượng máu não Khi lưu lượng máu lên não trở nên kém đi do tuổi tác, các tế bào não không nhận đủ chất dinh dưỡng và oxy cần thiết, dẫn đến suy giảm chức năng.
- Tích tụ Beta-amyloid Các protein bất thường có tên “Beta-amyloid”, vốn được biết đến là nguyên nhân gây bệnh Alzheimer ở người, cũng được phát hiện tích tụ trong não của những con chó bị sa sút trí tuệ. Người ta cho rằng chất này gây tổn thương cho các tế bào thần kinh và dẫn đến suy giảm chức năng não bộ.
Phòng chống sa sút trí tuệ ở chó – Chìa khóa nằm ở giai đoạn “trước khi bước vào tuổi già”
Như đã đề cập ở trên, bệnh sa sút trí tuệ ở chó vẫn chưa có thuốc đặc trị “chữa khỏi”. Mặc dù có các loại thuốc và thực phẩm bổ sung giúp làm chậm quá trình tiến triển của bệnh, nhưng rất khó để khôi phục hoàn toàn các chức năng nhận thức đã bị mất.
Chính vì vậy, việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó lý tưởng nhất là nên được ý thức bắt đầu từ khi chó “khoảng 7 tuổi”, trước khi các triệu chứng xuất hiện. Các trụ cột của việc phòng ngừa rất đơn giản nhưng lại vô cùng sâu sắc:
- Chế độ ăn uống (Bổ sung dinh dưỡng cho não và chống oxy hóa)
- Vận động (Kích thích vừa phải cho não bộ và cơ thể)
- Kích thích trí tuệ (Luyện tập cho não)
- Giao tiếp (Mang lại cảm giác an tâm và tình yêu thương)
Việc kết hợp cân bằng những yếu tố này trong cuộc sống hàng ngày sẽ liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ sức khỏe não bộ cho chú chó cưng của bạn.
① 4 điểm mấu chốt trong “Chế độ ăn uống” – Chìa khóa phòng chống sa sút trí tuệ ở chó
Chế độ ăn uống hàng ngày là nền tảng xây dựng cơ thể cho chó cưng và là một trong những biện pháp quan trọng nhất trong việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó. Để duy trì sức khỏe não bộ, chúng ta hãy tích cực bổ sung các chất dinh dưỡng sau:
1. Bổ sung “dinh dưỡng cho não” – Axit béo Omega-3 (DHA/EPA)
DHA (Axit Docosahexaenoic) và EPA (Axit Eicosapentaenoic) được tìm thấy nhiều trong các loại cá biển như cá mòi, cá thu, cá saba, là những chất dinh dưỡng thiết yếu cho tế bào thần kinh não. Chúng có tác dụng giữ cho màng tế bào thần kinh mềm dẻo, giúp việc truyền tải thông tin diễn ra suôn sẻ, từ đó hỗ trợ kích hoạt não bộ và duy trì chức năng nhận thức.
Đây là những “axit béo thiết yếu” mà cơ thể không thể tự tổng hợp được, do đó cần phải bổ sung qua đường ăn uống. Bạn có thể thêm một lượng nhỏ dầu tía tô, dầu hạt lanh (chứa Axit α-Linolenic, sau đó sẽ được chuyển hóa thành DHA/EPA trong cơ thể) vào thức ăn, hoặc sử dụng các loại thức ăn cho chó già (senior) và thực phẩm bổ sung có chứa DHA/EPA.
2. Tích cực bổ sung “Chất chống oxy hóa” để chống “gỉ sét” cho não
Để bảo vệ tế bào não khỏi “tổn thương do oxy hóa” – nguyên nhân gây sa sút trí tuệ, việc bổ sung các chất dinh dưỡng có tác dụng chống oxy hóa là then chốt.
- Vitamin C, Vitamin E: Được mệnh danh là “vitamin trẻ hóa”, có khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ.
- Polyphenol, Beta-carotene, Selenium: Đây cũng là những chất được kỳ vọng có khả năng loại bỏ các gốc tự do.
Những chất chống oxy hóa này có nhiều trong các loại rau củ quả màu xanh đậm, vàng, đỏ như cà rốt, bí ngô, bông cải xanh, cà chua, khoai lang, bắp cải, dâu tây. Chỉ cần nấu chín, cắt nhỏ và trộn một lượng nhỏ vào thức ăn hàng ngày là bạn có thể dễ dàng bổ sung chất chống oxy hóa cho bé. (*Lưu ý: Không cho ăn quá nhiều và tuyệt đối tránh các loại thực phẩm gây hại cho chó như hành tây, nho…)
3. Nguồn năng lượng cho não “Axit béo chuỗi trung bình (MCT)” và “Các yếu tố hỗ trợ ty thể”
Nguồn năng lượng chính của não là glucose, nhưng khi về già, não bộ được cho là sẽ gặp khó khăn trong việc sử dụng glucose một cách hiệu quả.
“Axit béo chuỗi trung bình (MCT)” có trong dầu dừa, được biết đến là có khả năng được sử dụng làm nguồn năng lượng thay thế cho glucose (dưới dạng thể ketone), giúp giảm nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức.
Ngoài ra, “L-Carnitine” và “Axit Alpha-lipoic”, những chất hỗ trợ chức năng của “ty thể” (bộ máy sản xuất năng lượng trong tế bào), cũng được báo cáo là hữu ích trong việc chăm sóc chức năng nhận thức.
4.【Quan trọng nhất】Cẩn trọng tối đa với sự “Oxy hóa” của thức ăn hạt
Ngay cả khi bạn cố gắng bổ sung các chất béo tốt (như Omega-3) để phòng chống sa sút trí tuệ cho chó, nếu chất béo đó đã bị “oxy hóa” thì sẽ phản tác dụng. Chất béo bị oxy hóa sẽ trở thành độc tố, tạo ra các gốc tự do trong cơ thể và ngược lại, thúc đẩy quá trình lão hóa.
Điểm yếu của các axit béo không bão hòa như Omega-3 là rất dễ bị oxy hóa. Túi thức ăn hạt, ngay từ khoảnh khắc được mở ra, sẽ tiếp xúc với không khí và độ ẩm, bắt đầu quá trình oxy hóa. Đặc biệt trong môi trường nóng ẩm, tốc độ hư hỏng sẽ nhanh hơn đáng kể.
- Điểm mấu chốt để chống oxy hóa
- Tránh mua túi lớn: Cố gắng mua các gói nhỏ có thể sử dụng hết trong vòng 1 tháng.
- Chia nhỏ và bảo quản: Nếu mua túi lớn, ngay sau khi mở, hãy chia nhỏ vào các hộp hoặc túi kín khí và bảo quản ở nơi tối, mát (không nên để trong tủ lạnh vì có thể gây ngưng tụ hơi nước).
- Không cho ăn thức ăn cũ: Thức ăn đã mở túi quá lâu, dù có tiếc cũng nên dũng cảm vứt bỏ.
Cung cấp một bữa ăn tươi mới. Đây là nguyên tắc cơ bản nhất để duy trì sức khỏe và phòng chống sa sút trí tuệ.
② Lựa chọn bổ sung: Tận dụng thực phẩm chức năng
Ngoài việc chăm sóc bữa ăn hàng ngày, việc sử dụng các loại thực phẩm bổ sung (supplements) chứa các thành phần hiệu quả trong việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó cũng là một phương pháp rất tốt.
Đặc biệt, dầu chiết xuất từ “Vẹm xanh” (Green-lipped mussel) đang thu hút sự chú ý lớn trong những năm gần đây nhờ vào tác dụng tuyệt vời của nó.
Vẹm xanh là một loại sò đặc biệt chỉ sống ở các vùng biển có chất lượng nước cực kỳ tinh khiết, được chính phủ New Zealand quản lý môi trường nghiêm ngặt. Lượng axit béo dồi dào (bao gồm cả Omega-3) mà loại sò này chứa không chỉ giúp duy trì sức khỏe của da và lông, mà còn được cho là hỗ trợ duy trì sức khỏe thần kinh và chức năng nhận thức – những vấn đề đáng lo ngại ở giai đoạn chó già.
Hơn nữa, điểm tuyệt vời của loại vẹm này là tác dụng của nó không chỉ dừng lại ở việc duy trì chức năng nhận thức, mà còn được kỳ vọng có hiệu quả trong việc chăm sóc khớp. Chó già thường yếu đi ở phần chân và hông, và cơn đau khớp có thể là nguyên nhân khiến chúng không muốn đi dạo, dẫn đến vòng luẩn quẩn thiếu kích thích lên não bộ. Vẹm xanh thực sự là một siêu thực phẩm hỗ trợ đa năng cho hai vấn đề lớn nhất của chó già là “não bộ” và “khớp”.
Sản phẩm bổ sung nội địa Nhật Bản mà Thế Giới Gâu Gâu chúng tôi tự tin giới thiệu, 『TP Bổ sung đa năng chứa dầu Vẹm xanh New Zealand dành cho chó mèo』, có chứa tới 25mg “dầu Vẹm xanh” đang rất được quan tâm này trong mỗi viên.
Bằng cách chiết xuất cẩn thận chỉ riêng phần dầu từ Vẹm xanh nguyên liệu ở nhiệt độ thấp, sản phẩm giúp cơ thể hấp thụ được các thành phần quý giá dễ bị hỏng do nhiệt mà không làm mất đi tác dụng của chúng. Thêm vào đó, công ty thực phẩm bảo vệ sức khỏe hàng đầu Nhật Bản DHC đã phối hợp thêm dầu ô liu nguyên chất (Extra Virgin Olive Oil) độc quyền và Vitamin E để duy trì độ tươi mới của dầu. Đây là một sản phẩm được sản xuất với sự tỉ mỉ tuyệt đối về chất lượng.
Tùy thuộc vào tình trạng của chú chó cưng, bạn có thể cân nhắc các lựa chọn mới như dầu vẹm xanh, bên cạnh các thành phần truyền thống như DHA/EPA. Điều quan trọng là chọn một sản phẩm mà chú chó của bạn vui vẻ (hoặc không bị căng thẳng) khi tiếp tục sử dụng.
③ Kích hoạt não bộ và cơ thể! Thực hành phòng chống sa sút trí tuệ bằng “Vận động” và “Trò chơi”
Để duy trì sức khỏe não bộ, các kích thích thể chất cũng không thể thiếu. Trong việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó, vận động và vui chơi cũng quan trọng không kém gì chế độ ăn uống.
“Đi dạo hàng ngày” để kích thích năm giác quan
Khi bước vào tuổi già, chó có thể ngủ nhiều hơn và tỏ ra không muốn đi dạo. Tuy nhiên, nếu ngừng việc đi dạo vào lúc này, sự suy giảm cơ bắp và thiếu hụt kích thích lên não bộ sẽ diễn ra nhanh chóng.
Việc đi dạo hàng ngày không chỉ đơn thuần là để vận động hay đi vệ sinh. “Ngửi mùi không khí bên ngoài” “Nhìn ngắm cảnh vật xung quanh” “Lắng nghe âm thanh của gió, của đất” “Cảm nhận mặt đất dưới lòng bàn chân”
Việc sử dụng tối đa năm giác quan như thế này chính là cách thư giãn và kích thích tuyệt vời nhất cho não bộ.
Hãy điều chỉnh khoảng cách và thời gian cho phù hợp với thể lực của bé, và duy trì trong phạm vi không quá sức. Đôi khi, việc thay đổi một chút lộ trình đi dạo để bé gặp gỡ những mùi hương và cảnh vật mới cũng là một cách kích thích não bộ tuyệt vời.
“Buồn chán” là kẻ thù của não! Đưa các kích thích trí tuệ (luyện tập não) vào cuộc sống
Chó cũng giống như con người, nếu cuộc sống hàng ngày quá đơn điệu và “buồn chán”, chức năng não bộ sẽ dễ bị suy giảm. Hãy tạo ra “thời gian để suy nghĩ” trong cuộc sống của bé.
- Ôn tập lại các lệnh Hãy ôn lại các lệnh đã học như “Ngồi”, “Đợi”, “Nằm” trước giờ ăn.
- Thử thách với các lệnh mới Thử thách bé với những lệnh mới đơn giản như “Cho” (đưa đồ vật) hay “Xoay” (xoay vòng). Việc này sẽ kích thích mạnh mẽ não bộ.
- Trò chơi tìm kiếm bằng mũi (Nosework) Việc sử dụng “khứu giác” – giác quan ưu việt nhất của loài chó – là một kích thích cực kỳ tốt cho não. Trò chơi giấu thức ăn hoặc đồ ăn vặt ở nhiều nơi trong phòng để bé tìm kiếm là một trò chơi mà ngay cả chó già cũng có thể tận hưởng một cách an toàn trong nhà.
- Sử dụng đồ chơi trí tuệ Các loại đồ chơi (như Kong) mà bé phải lăn hoặc suy nghĩ mới có thể lấy được thức ăn/đồ ăn vặt bên trong cũng là những vật dụng tuyệt vời để biến thời gian buồn chán thành “thời gian suy nghĩ”.
④ Biện pháp phòng ngừa tốt nhất: “Giao tiếp trọn vẹn từ chủ nhân”
Cho đến đây, chúng ta đã thảo luận về chế độ ăn uống và vận động, nhưng trong việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó, có một điều cũng quan trọng không kém, thậm chí còn quan trọng hơn.
Đó chính là “sự giao tiếp trọn vẹn và giàu tình yêu thương từ chủ nhân“.
Một trong những triệu chứng của sa sút trí tuệ là “thay đổi trong mối quan hệ với chủ”, điều này ngược lại cho thấy rằng việc duy trì mối quan hệ tích cực với chủ nhân chính là biện pháp phòng ngừa tốt nhất.
- Tích cực gọi tên và trò chuyện một cách dịu dàng.
- Vuốt ve cơ thể một cách nhẹ nhàng trong khi chải lông hoặc mát xa.
- Giao tiếp bằng mắt, công nhận sự tồn tại của bé và mang lại cảm giác an toàn.
Những kích thích đầy tình yêu thương từ người chủ mà bé yêu quý nhất chính là niềm vui lớn nhất và là liều thuốc tốt nhất để kích hoạt não bộ của bé.
Kết luận: Phòng chống sa sút trí tuệ ở chó bắt đầu từ những tích lũy nhỏ hàng ngày
Bệnh sa sút trí tuệ ở chó là một điều đau đớn cho cả chủ nhân và chính bản thân chú chó. Tuy nhiên, chúng ta có thể làm chậm quá trình phát bệnh và tiến triển của nó bằng cách xem xét lại các thói quen sinh hoạt hàng ngày.
- Bữa ăn: Cố gắng cung cấp bữa ăn tươi mới, giàu Omega-3 và chất chống oxy hóa.
- Thực phẩm bổ sung: Bổ sung một cách thông minh các thành phần dễ bị thiếu hụt (như dầu vẹm xanh) chỉ qua bữa ăn.
- Vận động: Không bỏ qua việc đi dạo hàng ngày để kích thích năm giác quan.
- Vui chơi: Tạo ra “thời gian suy nghĩ” bằng các trò chơi nosework hoặc đồ chơi trí tuệ.
- Tình yêu thương: Mang lại cảm giác an toàn bằng thật nhiều tiếp xúc cơ thể (skinship) và lời nói yêu thương.
Không có một phép màu nào gọi là “chỉ cần làm điều này là hoàn hảo” trong việc phòng chống sa sút trí tuệ ở chó. Tuy nhiên, chính những tích lũy nhỏ bé mà chúng ta có thể bắt đầu từ hôm nay sẽ hỗ trợ sức khỏe não bộ của bé, giúp bé duy trì được vẻ mặt lanh lợi, hoạt bát ngay cả khi bước vào giai đoạn già yếu.
Hãy luôn quan sát cẩn thận để nhận ra những thay đổi của bé một cách sớm nhất, và hãy bắt đầu ngay những gì có thể làm từ hôm nay để cùng nhau trải qua thật nhiều thời gian khỏe mạnh và hạnh phúc.
