Có bao giờ trong một khoảnh khắc vô tình, chú cún cưng của bạn lại nhẹ nhàng đặt chiếc cằm nhỏ nhắn của chúng lên đầu gối, cánh tay hoặc chân của bạn không?
Khi được chúng nhìn chăm chú bằng đôi mắt xoe tròn ngước lên cùng hành động đáng yêu đó, chắc hẳn trái tim người chủ nào cũng phải “tan chảy”. Nhiều người dù muốn di chuyển nhưng vì “không muốn phá vỡ khoảnh khắc hạnh phúc này nên đành bất động” và cố gắng chịu đựng trong vui sướng đúng không nào?
Trên thực tế, theo một cuộc khảo sát về thú cưng, có đến hơn 90% chủ nuôi trả lời rằng họ “từng được cún cưng gác cằm lên người”. Đây đã trở thành một hành động “đốn tim” kinh điển trong các gia đình nuôi chó.
Tuy nhiên, hành động gác cằm của loài chó không chỉ đơn thuần là “làm nũng đáng yêu”. Ẩn sau đó là rất nhiều tâm tư tình cảm, từ những lý do bản năng thừa kế từ tổ tiên, thông điệp quan trọng gửi đến chủ nhân, cho đến cả những “tín hiệu cầu cứu (SOS)” khi cơ thể mệt mỏi hay đau ốm.
Trong bài viết này, dựa trên kiến thức chuyên môn của các bác sĩ thú y và huấn luyện viên chó cảnh, chúng tôi sẽ giải mã chi tiết lý do chó thích gác cằm, tâm lý theo từng tình huống, cách phản hồi đúng đắn và các dấu hiệu nguy hiểm cần lưu ý. Hãy cùng tham khảo để thấu hiểu sâu sắc hơn cảm xúc của cún cưng và thắt chặt thêm sợi dây gắn kết giữa bạn và bé nhé!
1. 5 tâm lý của chó khi “gác cằm lên người”
Trước tiên, hãy cùng tìm hiểu tâm lý của chú cún khi chúng đặt cằm lên các bộ phận cơ thể của chủ nhân (như tay, cánh tay, đầu gối, chân, vai…). Về cơ bản, hành động này xuất phát từ 5 lý do sau:
① Tín hiệu của sự “tin tưởng” và “an tâm” tuyệt đối
Khi chú chó gác cằm lên người bạn, lý do lớn nhất và cốt lõi nhất chính là “chúng hoàn toàn tin tưởng và cảm thấy vô cùng an tâm khi ở bên bạn”.
- Hành động giao phó điểm yếu:
Đối với loài chó, “cằm (vùng đầu)” là bộ phận cực kỳ quan trọng, nơi tập trung các cơ quan cảm giác không thể thiếu để sinh tồn như thị giác, thính giác và khứu giác. Ngoài ra, phần dưới cằm và cổ họng là những “tử huyệt” dễ dẫn đến chấn thương chí mạng đối với động vật hoang dã.
Hơn thế nữa, cằm của chó còn đóng vai trò như một chiếc ăng-ten giúp thu nhận các rung động cực nhỏ từ mặt đất thông qua “truyền âm qua xương” để sớm phát hiện kẻ thù đang đến gần.
Việc chúng dám “giao phó (gác)” một bộ phận quan trọng như vậy cho bạn là minh chứng 100% cho thấy: “Ở bên người này tuyệt đối an toàn” và “Người này sẽ không bao giờ làm hại mình”. - Dấu vết từ thời hoang dã (sự gắn kết bầy đàn):
Tổ tiên của loài chó là chó sói vốn sống theo bầy đàn. Khi ngủ vào ban đêm, chúng thường nằm sát rạt vào nhau, tựa lưng và gác cằm lên nhau để giữ ấm cơ thể, đồng thời cảnh giác trước sự tấn công của kẻ thù.
Hành động ôm sát cơ thể và gác cằm lên chủ nhân chính là bản năng từ thời hoang dã này. Chú cún nhận diện bạn là “thành viên quan trọng trong đàn (gia đình)” và việc cảm nhận hơi ấm cũng như mùi hương của bạn sẽ mang lại cho chúng cảm giác an tâm bản năng.
② Biểu hiện tình yêu: “Muốn làm nũng với người mình yêu nhất”
Đây là biểu hiện của tâm lý: “Mình chỉ muốn làm nũng với người chủ mà mình yêu thương nhất thôi!”. Hành động này thường thấy ở những chú chó có tính cách quấn người hoặc cực kỳ thích các cử chỉ âu yếm, tiếp xúc da thịt với chủ nhân.
- Sự kết hợp hoàn hảo với giao tiếp bằng mắt (Eye Contact):
Có bao giờ cún cún vừa gác cằm, vừa ngước đôi mắt long lanh chăm chú nhìn vào mặt bạn không?
Thực ra, khi gác cằm, tầm mắt của chú chó sẽ tự nhiên hướng lên trên. Đối với loài chó, việc được nhìn vào mắt người mình yêu thương là một khoảnh khắc vô cùng hạnh phúc, giúp kích thích não bộ tiết ra “oxytocin” (hormone hạnh phúc). Hành động này chứa đựng tình cảm yêu thương vô bờ bến: “Em muốn nhìn mặt sen mãi thôi”, “Hãy yêu thương em nhiều hơn đi mà”. - Tiếng thở dài nhẹ nhõm sau khi làm nũng:
Sau khi gác cằm, đôi khi chúng sẽ thở ra một hơi thật dài “phùuuu”. Ở con người, thở dài thường là dấu hiệu của sự căng thẳng mệt mỏi, nhưng ở loài chó, đó lại là biểu hiện của sự thỏa mãn và thư giãn: “Aaa, bình yên quá”, “Hạnh phúc quá đi thôi”.
③ Muốn gây sự chú ý: “Chơi với em đi, đừng bơ em nữa”
Khi bạn đang xem TV, nghịch điện thoại hay đang tập trung làm việc bàn giấy, chú cún có thể chen ngang và cố tình gác cằm lên người bạn một cách dứt khoát.
Đây là sự tự khẳng định bản thân mạnh mẽ: “Đừng phớt lờ em nữa!”, “Em đang rảnh lắm nè, chơi với em đi!”.
Hành động này cực kỳ giống với việc một đứa trẻ nhỏ kéo vạt áo của bố mẹ đang bận rộn để gọi “Mẹ ơi, bố ơi”.
Tùy vào từng chú chó, ngoài việc gác cằm, chúng còn có thể dùng chân trước vỗ vỗ vào đầu gối bạn, hoặc dùng mũi hếch tay bạn từ dưới cằm lên. Tất cả những điều này đều là thông điệp: “Hãy chú ý đến em đi mà!”.
④ “Đòi ăn” cơm hoặc bánh thưởng (Snack)
Đây là kiểu gác cằm rất ngoan ngoãn ngay bên đùi hoặc dưới chân khi bạn đang ngồi ăn cơm ở bàn ăn, hoặc khi bạn đang chuẩn bị đồ ăn vặt cho chúng trong bếp.
- Đôi mắt tràn đầy hy vọng:
Chúng sẽ gác cằm lên người bạn với đôi mắt sáng lấp lánh, thỉnh thoảng liếm môi hoặc vẫy đuôi nhè nhẹ. Đây là tín hiệu kỳ vọng và đòi hỏi rõ ràng: “Mùi thơm quá! Cho em ăn ké với!”, “Đến giờ ăn bánh thưởng rồi đúng không ạ?”.
Nếu bạn mủi lòng trước sự đáng yêu này và cho chúng dù chỉ một chút thức ăn của người, chú chó sẽ học được rằng “Cứ gác cằm là sẽ có đồ ăn ngon”. Từ đó, chúng sẽ liên tục mè nheo đòi ăn trong những lần sau.
⑤ Chỉ đơn giản là “mệt mỏi và muốn lười biếng một chút”
Hành động này thường thấy sau khi chú cún đi dạo một quãng đường dài, hoặc sau khi chơi đùa hết mình với đồ chơi và bị tiêu hao nhiều thể lực.
Đầu của chú chó nặng hơn chúng ta tưởng rất nhiều, và việc nâng đỡ chiếc đầu đó bằng chiếc cổ thon nhỏ đòi hỏi cơ cổ phải hoạt động liên tục. Vì vậy, khi cơ thể mệt mỏi, chúng sẽ dùng chân hoặc cánh tay của bạn làm một chiếc “gối kê cổ” với độ cao vừa vặn để giảm bớt áp lực trọng lực lên cổ và vai.
Đây là hành động mang tính thực tế nhằm mục đích thư giãn, và tất nhiên, chúng chỉ làm nũng kiểu này với người mà chúng hoàn toàn tin cậy.
2. Không chỉ con người! Tại sao chó gác cằm lên “đồ vật”?
Đối tượng để chú cún gác cằm không chỉ giới hạn ở cơ thể của chủ nhân.
Bạn sẽ thường xuyên bắt gặp hình ảnh chúng thảnh thơi gác cằm lên mọi ngóc ngách trong nhà như: chiếc gối ôm yêu thích, thành ghế sofa, gấu bông, hay thậm chí là bậc thềm nhà hoặc mép chuồng.
Khi gác cằm lên đồ vật, tâm trí của chú cún đang ở những trạng thái sau:
- Tìm kiếm độ cao lý tưởng để thư giãn:
Tương tự như việc con người thích dùng chiếc gối ruột của mình khi nằm, đối với loài chó, việc “nghỉ ngơi với phần đầu hơi nâng cao” là một tư thế cực kỳ thoải mái. Đặc biệt là thành ghế sofa hay những chiếc gối dày sẽ mang lại cảm giác ôm khít giúp nâng đỡ góc cổ một cách lý tưởng nhất, biến nơi đó thành “tọa độ gác cằm” hoàn hảo của cún. - Muốn được bao bọc trong mùi hương của chủ nhân:
Nếu chú cún gác cằm ngủ trên chiếc gối bạn hay dùng, đống quần áo bạn vừa thay ra hay chiếc chăn yêu thích của bạn, điều đó có nghĩa là chúng đang muốn ngửi thật gần và được bao bọc trong “mùi hương của chủ nhân” để có cảm giác an tâm lớn nhất. Hành động này thường xuất hiện khi chủ đi vắng hoặc khi cún cảm thấy hơi bất an, cô đơn. - Tìm kiếm một nơi an toàn theo bản năng:
Đôi khi bạn sẽ thấy cún gác cằm ở những nơi có vẻ “vừa cứng vừa hẹp làm sao mà không đau được nhỉ?” như mép chuồng chật hẹp hay góc tối của căn phòng.
Điều này liên quan đến tập tính từ thời hoang dã (bản năng chọn các hang đá tối tăm, chật hẹp làm tổ). Việc cố định cằm trong một không gian hẹp có tường bao quanh bốn phía giúp chúng loại bỏ các góc khuất và cảm thấy an toàn nhất theo bản năng.
3. Khi chó gác cằm, chủ nuôi nên ứng phó thế nào?
Được cún cưng gác cằm lên người là khoảnh khắc vô cùng ngọt ngào của người làm sen. Tuy nhiên, trên thực tế, “việc phản hồi phù hợp với tâm lý của chó tại thời điểm đó” lại cực kỳ quan trọng trong việc thiết lập mối quan hệ chủ – tớ và việc huấn luyện sau này.
Dưới đây là bảng tổng hợp các phản ứng và cách xử lý đúng đắn theo từng tình huống:
Bảng tra cứu cách ứng phó theo từng tình huống
| Trạng thái của cún / Tình huống | Tâm lý dự đoán | Cách xử lý đúng đắn của chủ nuôi |
| Mơ màng buồn ngủ hoặc đang nhắm mắt | Tin tưởng・An tâm・Mệt mỏi | Không làm ồn vô ích, hãy giữ im lặng để cún được thư giãn thoải mái. Bạn có thể vuốt ve nhẹ nhàng sau tai hoặc quanh cổ, bé sẽ càng thích thú hơn. |
| Ngước mắt lên và nhìn chăm chú vào mặt bạn | Muốn làm nũng | Đừng vuốt ve ngay lập tức. Hãy đưa ra một mệnh lệnh đơn giản trước như “Ngồi xuống” (Sit) hoặc “Nằm xuống” (Down). Sau khi cún làm theo, hãy vuốt ve và khen ngợi như một “phần thưởng”, điều này giúp tránh việc cún trở nên ngang bướng. |
| Dí mũi vào người, liên tục đẩy mũi đòi hỏi | Muốn được chú ý・Đang rảnh | Hãy đặt điện thoại xuống và tương tác nghiêm túc với cún. Tuy nhiên, KHÔNG chơi đùa dông dài. Hãy phân định rõ ràng: “Chỉ chơi 10 phút thôi nhé”, giới hạn thời gian và dành cho cún sự âu yếm chất lượng cao. |
| Gác cằm bên bàn khi con người đang ăn uống | Đòi ăn | 【Tuyệt đối ngó lơ】 Đây là điều quan trọng nhất. Dù có đáng yêu thế nào cũng không được cho cún ăn dù chỉ một miếng. Thức ăn của người chứa nhiều muối và gia vị gây hại cho sức khỏe của chó. Hãy kiên quyết để cún hiểu rằng “không có phần đâu”. |
Tại sao không được thỏa hiệp với những cái “mè nheo đáng yêu” này mọi lúc?
Chó là loài động vật cực kỳ thông minh.
Nếu chúng trải qua việc: “Cứ gác cằm lên là chủ sẽ vuốt ve ngay” hoặc “sẽ cho ăn bánh thưởng”, chúng sẽ ghi nhớ điều đó như một quy luật bất biến.
Nếu mỗi lần chó gác cằm bạn đều vô điều kiện đáp ứng yêu cầu của chúng, trong đầu chú chó sẽ hình thành sự hiểu lầm về vai vế (trở nên kiêu ngạo, bướng bỉnh): “Chỉ cần mình gác cằm ra lệnh là chủ nhân phải nghe theo ý mình”.
Nếu tình trạng này leo thang, nó có thể dẫn đến những hành vi lệch chuẩn nguy hiểm như sủa khi không được như ý, hoặc tệ hơn là cắn người để đòi hỏi (“yêu cầu bằng bạo lực”).
Hơn nữa, nếu tạo cho chó thói quen luôn phải gác cằm ôm khít vào cơ thể chủ mới chịu bình tĩnh, chúng dễ rơi vào trạng thái “hội chứng lo âu chia ly” (Separation Anxiety) — cực kỳ hoảng loạn, căng thẳng và suy giảm sức khỏe mỗi khi phải ở nhà một mình.
Để bảo vệ và mang lại hạnh phúc thực sự cho cún cưng, tình yêu thương đúng đắn của người chủ là phải biết đón nhận những hành động đáng yêu nhưng đồng thời phải rạch ròi giữa “thời gian chiều chuộng” và “thời gian tự lập”.
4. Chú ý nguy hiểm! Những cái gác cằm bất thường cảnh báo bệnh tật hoặc chấn thương
Mặc dù gác cằm thường là hành động đáng yêu thể hiện niềm tin yêu sâu sắc, nhưng vẫn có những trường hợp nguy hiểm khi đó là “tín hiệu cầu cứu (SOS) do cơ thể đang gặp bất thường hoặc đau đớn”.
Nếu cảm thấy biểu hiện của cún khác lạ so với mọi khi, hãy kiểm tra kỹ xem có các dấu hiệu dưới đây hay không:
① Nghi ngờ hội chứng “Áp đầu vào tường (Head Pressing)”
Nếu chú chó liên tục tì đầu hoặc cằm vào tường, đồ đạc hoặc cơ thể bạn với “lực mạnh bất thường và kéo dài liên tục”, đây có thể là một hành vi bất thường cực kỳ nghiêm trọng gọi là “Head Pressing” (dấu hiệu của các bệnh về hệ thần kinh não bộ).
- Các nguyên nhân bệnh lý có thể xảy ra:
Nghi ngờ u não, tràn dịch não, viêm não, hoặc “bệnh não do gan” (khi chất độc như amoniac không được gan lọc sạch do dị tật thông mạch cửa chủ – Portosystemic Shunt và chạy lên gây tổn thương não). Ngoài ra, chứng mất trí nhớ nghiêm trọng ở chó già cũng có thể gây ra hành vi này. - Cách phân biệt:
Không phải là tư thế gác cằm thư giãn thông thường, mà là chúng cố gắng dùng sức ấn mạnh đầu vào tường, gọi không phản ứng hoặc phản ứng rất chậm, ánh mắt lờ đờ mất tập trung. Nếu thấy dấu hiệu này, cần đưa cún đến bác sĩ thú y ngay lập tức.
② Gác cằm nhưng cứ chạm vào là né tránh hoặc gầm gừ giận dữ
Nhìn bề ngoài thì giống như cún đang gác cằm lên người bạn để làm nũng, nhưng khi bạn định vuốt ve đầu hoặc vùng cổ của chúng thì chúng lại kêu “ăng ẳng” đau đớn, hoặc gầm gừ cảnh báo từ chối (giận dữ).
- Nguyên nhân có thể xảy ra:
Có khả năng cún đang bị “đau đớn dữ dội” ở vùng gác cằm, hoặc vùng cổ, vai, khớp, lưng. Những chú chó bị bệnh “thoát vị đĩa đệm cổ” hoặc “viêm khớp” rất khó tự nâng đỡ đầu của mình, nên chúng buộc phải gác cằm lên đâu đó để giảm bớt áp lực lên xương cổ. Ngoài ra, cũng không loại trừ khả năng cún đang đau trong khoang miệng do “bệnh nha chu nặng”, “nhiệt miệng” hoặc “khối u”.
③ Gác cằm trong trạng thái ủ rũ, mệt mỏi, thở dốc
Mọi khi sau khi gác cằm, cún sẽ vẫy đuôi mừng rỡ hoặc nhìn bạn với ánh mắt rạng rỡ, nhưng lần này ánh mắt chúng lờ đờ vô hồn, cơ thể trĩu nặng như đổ sụp hoàn toàn lên người bạn.
- Nguyên nhân có thể xảy ra:
Cơ thể cún đang bị kiệt sức nghiêm trọng do mệt mỏi, sốt, đau nội tạng hoặc sốc nhiệt (mất nước). Hãy kiểm tra xem nhịp thở của cún có dồn dập (thở hổn hển) hay không, lợi có bị nhợt nhạt hay không và nhanh chóng đưa bé đi khám thú y.
5. Phần nâng cao: Cùng vui vẻ với cún! Dạy trò “Gác cằm” cực đáng yêu
“Bé cún nhà mình ít khi tự gác cằm lắm, nhưng mình rất muốn thấy hành động đáng yêu đó!” — Nếu bạn là một người chủ như vậy, tại sao không thử dạy cún hành động này như một trò xiếc (trick) đơn giản tại nhà nhỉ?
Đây không phải là một mệnh lệnh bắt buộc khi nuôi dạy, nhưng nó là một trò chơi thú vị giúp kích thích trí tò mò của chó, tăng cường giao tiếp và bồi đắp tình cảm tin cậy lẫn nhau. Dưới đây là các bước huấn luyện dễ thành công được các huấn luyện viên khuyên dùng:
Các bước huấn luyện cơ bản
- Bước 1: Giúp cún làm quen với cảm giác cằm chạm vào lòng bàn tay
- Chủ nuôi hạ thấp người, đưa tầm mắt ngang bằng với cún.
- Đặt một bàn tay ở trạng thái “phẳng” hoặc “khép ngón cái và ngón trỏ tạo hình chữ V (như hình đầu cáo)” và nhẹ nhàng đưa xuống dưới cằm của cún.
- Ngay khoảnh khắc cằm của cún chạm nhẹ vào lòng bàn tay, hãy nói to khẩu lệnh “Cằm” (hoặc “Gác”).
- Ngay lập tức dùng tay còn lại thưởng cho bé một mẩu bánh thưởng nhỏ và khen ngợi bé thật nhiệt tình. Lặp đi lặp lại bước này nhiều lần.
- Bước 2: Hướng dẫn cún tự phát “gác cằm”
- Tiếp theo, hãy giấu một ít bánh thưởng trong lòng bàn tay chuẩn bị đưa ra (để mùi hương lọt qua các kẽ ngón tay).
- Chú chó ngửi thấy mùi đồ ăn sẽ tự động đưa mặt (cằm) lại gần tay bạn.
- Ngay khoảnh khắc cằm của cún đặt lên tay, hãy hô khẩu lệnh “Cằm”, mở lòng bàn tay ra và thưởng đồ ăn cho bé.
- Khi cún đã hoàn toàn hiểu được quy luật “Cứ đặt mặt lên tay là có chuyện tốt xảy ra”, hãy thử giấu bánh thưởng đi, chỉ đưa bàn tay không ra và hô khẩu lệnh “Cằm” xem bé có gác lên không. Nếu thành công, hãy lấy bánh thưởng từ tay kia ra thưởng thật nhiều và vuốt ve bé nhé!
💡 Lời khuyên nhỏ từ huấn luyện viên:
Mỗi buổi huấn luyện chỉ nên kéo dài từ 3 đến 5 phút (khoảng thời gian chó có thể tập trung tốt nhất). Hãy kết thúc buổi tập ngay khi cún vừa làm tốt trước khi bé kịp chán hoặc tỏ ra bực bội để giữ lại ấn tượng tích cực cho những lần sau.
Tổng kết: Gác cằm chính là “bức thư tình bằng niềm tin” từ cún cưng
Hành động “gác cằm” tuy vô cùng giản dị trong đời sống thường nhật, nhưng lại chứa đựng thông điệp tình yêu và sự tin tưởng to lớn không thể diễn tả bằng lời của chú chó dành cho bạn.
Khi chú chó gác cằm lên người bạn, chỉ có bạn — người chủ nuôi gần gũi nhất — mới có thể nhận biết chính xác tâm lý thực sự ẩn sau đó (là muốn làm nũng, muốn chơi đùa, đang đói bụng hay đang bị đau ở đâu đó).
Những lúc bé cún an tâm giao phó chiếc đầu nặng trĩu ấy cho bạn, hãy nhẹ nhàng đón nhận hơi ấm đó và biến nó thành khoảng thời gian thắt chặt tình cảm đôi bên. Tuy nhiên, cũng đừng quên luôn giữ thái độ kiên quyết trước những đòi hỏi thái quá của bé như một “tình yêu có kỷ luật” nhé!
Ngay hôm nay, hãy bắt đầu nhẹ nhàng giải mã những thông điệp ẩn giấu sau chiếc “gác cằm đáng yêu” của cún cưng nhà mình nào!
