Chihuahua là giống chó sở hữu lượng người hâm mộ khổng lồ nhờ đôi mắt to tròn long lanh và vẻ ngoài nhỏ nhắn, đáng yêu đến mức có thể nằm gọn trong lòng bàn tay. Tuy nhiên, cũng chính vì “nhỏ nhắn và đáng yêu” nên nhiều chủ nuôi thường có xu hướng nuông chiều quá mức. Điều này dẫn đến những rắc rối không nhỏ như: “chó sủa bậy quá nhiều làm phiền hàng xóm”, “hay cắn vào tay gây đau đớn” hay “mãi không chịu học cách đi vệ sinh đúng chỗ”.
Mặc dù là giống chó nhỏ nhất thế giới, nhưng trái ngược với vẻ ngoài đó, Chihuahua lại sở hữu một khía cạnh rất dũng cảm và kiên cường. Để bạn và cún cưng có thể trải qua những ngày tháng hạnh phúc, không stress, việc huấn luyện đúng cách ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng cần thiết.
Bài viết này sẽ giải thích cặn kẽ từ những điều cơ bản trong “huấn luyện chó Chihuahua” sao cho phù hợp với tính cách của chúng, cho đến các phương pháp huấn luyện cụ thể như đi vệ sinh, trị sủa bậy, cắn bậy và đi dạo. Tất cả đều là những bí quyết có thể áp dụng ngay từ hôm nay, vì vậy bạn đừng bỏ lỡ nhé!
Chihuahua Là Giống Chó Như Thế Nào? Tính Cách Và Đặc Điểm Cần Biết Trước Khi Huấn Luyện
Bước đầu tiên để quá trình huấn luyện đạt hiệu quả cao là thấu hiểu chính xác về tính cách đặc trưng cũng như đặc điểm thể chất của Chihuahua. Khi hiểu rõ “người bạn” này, bạn sẽ nhận ra nguyên nhân sâu xa đằng sau những hành vi sai trái của chúng.
1. Sở hữu “Trái tim Sư tử” – Dũng cảm nhưng có tính cảnh giác cao
Tại Mexico – quê hương của Chihuahua, từ xa xưa chúng đã được trọng dụng như những chú chó canh nhà. Chính vì vậy, chúng có tính cảnh giác cực kỳ cao, sở hữu một “trái tim sư tử” sẵn sàng dũng cảm đối đầu với những đối thủ lớn hơn mình gấp nhiều lần hoặc những người xa lạ. Sự dũng cảm và tính cảnh giác cao độ này nếu không được uốn nắn sẽ rất dễ dẫn đến tật sủa bậy hoặc các hành vi hung dữ, đe dọa.
2. Tình yêu sâu đậm với chủ nhân và nguy cơ mắc hội chứng lo âu xa cách
Chihuahua rất chung thủy và thể hiện tình yêu thương vô điều kiện đối với chủ nuôi. Chúng là những kẻ thích làm nũng và luôn muốn ở bên bạn. Tuy nhiên, nếu sự phụ thuộc này trở nên quá mức, chúng rất dễ rơi vào “hội chứng lo âu xa cách” – hoảng loạn ngay khi không thấy bóng dáng chủ đâu. Việc nuôi dưỡng tính tự lập để cún hiểu rằng “ở một mình cũng không sao” là điều cực kỳ quan trọng trong huấn luyện.
3. Xu hướng tính cách khác nhau giữa con đực và con cái
- Con đực: Thường có ý thức làm chủ và bảo vệ lãnh thổ cao, hiếu động và nghịch ngợm. Một mặt chúng cực kỳ thích làm nũng với chủ, mặt khác lại dễ xuất hiện hành vi “đánh dấu lãnh thổ” (tè bậy để khẳng định chủ quyền).
- Con cái: Phần lớn có tính cách dịu dàng và thích làm theo ý mình hơn, tính tự lập cao và đôi khi không thích việc bị âu yếm quá mức. Ngoài ra, trong thời kỳ động dục (lên giống), tính cảnh giác của chúng có thể tăng cao tạm thời và trở nên hung dữ hơn, vì vậy cần lưu ý.
4. Cẩn thận gãy xương và bệnh tật! Thể hình mảnh mai và nhạy cảm
Chihuahua có hệ xương rất nhỏ và giòn, chỉ một cú nhảy nhẹ từ sofa hay trên giường xuống cũng có thể dễ dàng gây gãy xương. Đây cũng là giống chó dễ mắc các bệnh như “trật xương bánh chè” (Patera) do khớp gối dễ bị chệch ra ngoài, hoặc “xẹp khí quản” gây khó thở do cổ quá nhỏ. Do đó, khi huấn luyện, bạn cần thao tác nhẹ nhàng để không gây áp lực lên cơ thể của cún.
Nguyên Tắc Cơ Bản Và Tâm Thế Khi Huấn Luyện Chihuahua Để Không Thất Bại
Trước khi bước vào các bài tập cụ thể, chủ nuôi cần nắm vững “4 tâm thế” dưới đây:
- Xây dựng “quan hệ tin tưởng” thay vì quan hệ chủ – tớ áp đặt: Trước đây, phương pháp huấn luyện chó thường là “con người là ông chủ tuyệt đối, dùng sức mạnh để bắt phục tùng”. Tuy nhiên ngày nay, “mối quan hệ đôi bên cùng mở lòng và tin tưởng lẫn nhau” mới là điều được coi trọng nhất. Nuông chiều hoàn toàn khác với việc được tin tưởng. Việc giúp chú chó thực sự hiểu rằng “chỉ cần nghe theo chỉ dẫn của người này thì sẽ an toàn và có điều tốt đẹp” mới chính là tố chất của một người thủ lĩnh thực sự.
- Thống nhất “quy tắc và khẩu lệnh” giữa tất cả các thành viên trong gia đình: Nếu bố nói “Ngồi xuống”, mẹ nói “Sit”, con cái nói “Ngồi đi”, Chihuahua sẽ bị bối rối và không biết phải làm gì. Thêm vào đó, việc bất nhất trong quy tắc như “bố thì cho phép nhưng mẹ lại mắng” cũng là điều cấm kỵ. Hãy chắc chắn rằng cả nhà đều dùng chung một khẩu lệnh và quy tắc.
- Tuyệt đối không quát mắng hay đánh đập khi nóng giận: Vì Chihuahua có cơ thể rất nhỏ bé, việc con người quát lớn hoặc đánh đập sẽ khiến chúng trải qua nỗi sợ hãi tột độ như thể tính mạng bị đe dọa. Nỗi sợ hãi này dẫn đến sự mất lòng tin vào chủ nhân, kích hoạt “công tắc phòng thủ” khiến chúng cắn lại để bảo vệ mình, làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.
- Giai đoạn quan trọng nhất: “Giai đoạn xã hội hóa”: Khoảng thời gian từ 3 tuần tuổi đến 14 tuần tuổi được gọi là “giai đoạn xã hội hóa”. Đây là thời kỳ hoàng kim khi cún con có tính tò mò cao độ và khả năng tiếp nhận những điều mới mẻ vượt trội hơn nỗi sợ hãi. Trong giai đoạn này, việc cho cún tiếp xúc với nhiều loại âm thanh bên ngoài (tiếng xe cộ, tiếng máy hút bụi), những người ngoài gia đình, hay những chú chó khác sẽ giúp một chú Chihuahua vốn có tính cảnh giác cao lớn lên trở thành một chú chó trưởng thành điềm tĩnh, không nhút nhát.
【Thực Hành】Huấn Luyện Chihuahua ①: Bài Tập Đi Vệ Sinh Cơ Bản
Ngay từ ngày đầu tiên đón Chihuahua về nhà, bài tập đi vệ sinh là thứ bạn phải bắt đầu ngay lập tức.
Nhận biết dấu hiệu (tiền triệu) muốn đi vệ sinh
Khi muốn đi vệ sinh, Chihuahua sẽ đưa ra các dấu hiệu như:
- Bắt đầu ngửi khịt khịt xuống sàn nhà một cách bền bỉ.
- Bắt đầu đi vòng tròn tại chỗ.
- Bồn chồn, đứng ngồi không yên.
Mẹo: Ngay khi thấy những cử chỉ này, hãy bế cún lên và đưa ngay đến khay/tã vệ sinh.
Khen ngợi nhiệt tình khi thành công!
Nếu cún đi vệ sinh đúng chỗ trên tã, hãy khen ngợi ngay lập tức (trong vòng 1–2 giây sau khi kết thúc) bằng giọng tông cao. Thưởng một mẩu bánh thưởng (treat) nhỏ cũng cực kỳ hiệu quả. Trong lúc cún đang đi vệ sinh, nếu bạn liên tục nói nhẹ nhàng những câu như “đi đi, đi đi” hoặc “toilet, toilet”, cún sẽ liên kết từ ngữ đó với hành động đi vệ sinh. Sau này khi ra ngoài, bạn chỉ cần dùng khẩu lệnh là có thể thúc giục cún đi vệ sinh được.
Tuyệt đối không mắng khi thất bại – Hãy dọn dẹp trong im lặng
Nếu cún có lỡ đi bậy ra nơi khác, tuyệt đối không được mắng mỏ. Nếu bạn quát lớn “Không được làm thế!”, Chihuahua sẽ hiểu lầm rằng “mình bị mắng vì đã đi vệ sinh” và lần sau chúng sẽ lén lút đi ở những nơi khuất tầm mắt của chủ (như sau sofa) hoặc nhịn tiểu dẫn đến viêm bàng quang.
Quy tắc sắt: Khi thất bại, hãy đưa Chihuahua sang phòng khác, và chủ nuôi “lẳng lặng dọn dẹp nhanh chóng”. Nếu mùi hôi vẫn còn, cún sẽ nhận diện nơi đó là toilet, vì vậy hãy dùng xịt khử mùi chuyên dụng để xóa sạch mùi hoàn toàn.
Cách xử lý hành vi “cố tình đi bậy để gây chú ý”
Có những chú cún muốn thu hút sự chú ý của chủ nên cố tình đi bậy ngay trước mặt bạn. Nếu lúc này bạn làm ầm lên kiểu “Á! Lại thế rồi!”, Chihuahua sẽ hiểu lầm là “À, mình đi bậy là được chủ quan tâm rồi!” và tỏ ra khoái chí. Giải pháp tốt nhất ở đây là giữ thái độ “hoàn toàn không phản ứng” và lạnh lùng dọn dẹp.
【Thực Hành】Huấn Luyện Chihuahua ②: Biện Pháp Trị “Sủa Bậy” – Nỗi Lo Của Nhiều Chủ Nuôi
Sủa bậy là vấn đề được hỏi nhiều nhất khi huấn luyện Chihuahua. Chó sủa luôn có lý do, hãy áp dụng biện pháp phù hợp với từng nguyên nhân dưới đây:
Trị “Sủa đòi hỏi” – Nguyên tắc sắt là phớt lờ hoàn toàn
Sủa đòi hỏi là tiếng sủa nhằm gây chú ý như “Cho em ăn đi”, “Cho em ra khỏi chuồng”, “Chơi với em đi!”. Biện pháp mạnh nhất đối với hành vi này là “Phớt lờ hoàn toàn”. Trong lúc cún sủa, hãy triệt để thực hiện: không nhìn vào mắt, không nói chuyện, không chạm vào người, quay lưng đi. Thậm chí việc bạn nói “Không được đâu” cũng được chó coi là một phần thưởng vì “đã được quan tâm”. Hãy để cún học được rằng “dù có sủa thế nào cũng chẳng có điều tốt đẹp gì xảy ra cả”. Ngay khoảnh khắc Chihuahua bỏ cuộc và im lặng, lúc đó mới khen ngợi và đáp ứng nhu cầu của cún.
Trị “Sủa phòng vệ / Sủa cảnh giác” – Dùng phương pháp “thiên tai” hoặc xã hội hóa
Tiếng sủa khi nghe tiếng chuông cửa hay khi có người đi qua cửa sổ xuất phát từ bản năng phòng thủ bảo vệ lãnh thổ hoặc nỗi sợ hãi. Về lâu dài, bạn cần “xã hội hóa” để cún quen với môi trường bên ngoài. Tuy nhiên, nếu muốn dừng lại ngay lập tức, bạn có thể áp dụng phương pháp “Thiên tai” (hình phạt từ trên trời rơi xuống). Ngay khoảnh khắc chó sủa, hãy thả một lon rỗng xuống sàn tạo ra tiếng “Xoảng!” thật lớn sao cho chó không phát hiện ra là do bạn làm. Bằng cách liên kết “cứ sủa là có âm thanh đáng sợ vang lên”, cún sẽ biết tiết chế tiếng sủa lại.
KHÔNG ôm ấp khi cún đang sủa
Khi đi dạo gặp chú chó khác và cún sủa ầm ĩ, nhiều chủ nuôi thường bế thốc cún lên và vuốt ve dịu dàng “Không sao đâu, đừng sợ~”. Đây là việc làm phản tác dụng. Chihuahua sẽ hiểu là “Vì mình sủa nên chủ mới bảo vệ (khen) mình”, lần sau gặp lại sẽ sủa dữ dội hơn. Khi đánh hơi thấy dấu hiệu sắp sủa, hãy ra lệnh “Ngồi xuống” trước để cún tập trung sự chú ý vào bạn nhằm phòng ngừa hành vi này.
【Thực Hành】Huấn Luyện Chihuahua ③: Không Để Tật “Cắn Bậy / Gặm Tay” Leo Thang
Khi còn nhỏ, những cú gặm yêu (gặm sữa) thường không đau nên chủ nuôi dễ bỏ qua vì nghĩ “đáng yêu”. Tuy nhiên, nếu lớn lên thành thói quen cắn thật thì sẽ gây ra chấn thương nghiêm trọng.
Ngắt lời và phớt lờ ngay lập tức khi cún gặm tay lúc chơi
Khi đang chơi đồ chơi, nếu răng của Chihuahua chạm vào tay hoặc quần áo của bạn, hãy nói ngay bằng giọng trầm: “Đau!” hoặc “Không!”. Ngay lập tức ngừng trò chơi lại. Bạn hãy đứng dậy, phớt lờ Chihuahua và đi ra khỏi phòng hoặc quay lưng đi. Lặp đi lặp lại điều này, cún sẽ học được điểm bất lợi là: “Cứ cắn vào da của con người mình yêu quý là trò chơi vui vẻ sẽ bị ép kết thúc”.
Làm nguội cơn hưng phấn trong chuồng và sử dụng đồ chơi nhai gặm
Nếu cún quá phấn khích, vừa gầm gừ vừa cắn, hãy cho cún vào chuồng hoặc lồng vận chuyển một lúc để cả hai bên cách ly và hạ hỏa. Ngoài ra, trong giai đoạn mọc răng, cún con thường bị ngứa nướu và có nhu cầu bản năng là muốn gặm thứ gì đó. Thay vì để cún cắn tay người, hãy cung cấp đầy đủ các loại đồ chơi trí tuệ an toàn có thể gặm được (như đồ chơi Kong) để cún giải tỏa stress.
【Thực Hành】Huấn Luyện Chihuahua ④: Quy Tắc Đi Dạo Và Xã Hội Hóa
Nhiều người nói rằng “Chihuahua là giống chó siêu nhỏ, chỉ cần đi lại trong nhà là đủ, không cần đi dạo”, nhưng đây là một sai lầm lớn. Đi dạo không chỉ để vận động, mà còn là khoảng thời gian quan trọng để cún ngửi các mùi hương bên ngoài, tiếp xúc với những chú chó và con người khác nhằm kích thích não bộ, giải tỏa stress. Thiếu vận động và buồn chán là nguyên nhân gây ra các hành vi xấu như sủa bậy hay cắn bậy. Hãy đưa cún ra ngoài khoảng 2 lần một ngày, mỗi lần từ 15–30 phút.
Nắm quyền chủ động bằng bài tập “Đi bộ cùng thủ lĩnh” (Leader Walk)
Trong lúc đi dạo, việc Chihuahua cứ lao vun vút về phía trước kéo căng dây xích là không tốt. Điều này khiến chú chó hiểu lầm rằng “mình là thủ lĩnh của đàn” và sẽ khó bảo hơn. Nó cũng làm tăng nguy cơ cún ăn bậy đồ dưới đất hoặc gặp tai nạn giao thông do lao ra đường đột ngột.
Khi chó có xu hướng lao lên trước, bạn hãy đứng khựng lại, không di chuyển cho đến khi dây xích chùng xuống và cún quay lại cạnh chân bạn. Đó chính là bài tập “Đi bộ cùng thủ lĩnh”. Khi cún đi khớp với tốc độ của bạn, hãy khen ngợi và thưởng bánh.
Khuyên dùng “Yếm ngực (Harness)” để giảm áp lực lên cổ
Như đã nói ở trên, Chihuahua có khí quản yếu và dễ bị xẹp khí quản. Nếu bị kéo mạnh khi đang đeo vòng cổ thông thường, phần cổ và khí quản sẽ chịu áp lực lớn. Cho đến khi cún hoàn thành bài tập đi dạo, bạn rất nên sử dụng yếm ngực (loại ôm quanh thân) để không làm thắt nghẹt vùng cổ của cún.
Chú cún nào nhút nhát, hãy bắt đầu bằng việc “Bế đi dạo”
Đối với một chú Chihuahua có tính cảnh giác cao, việc thình lình phải đi bộ trên con đường có xe cộ lao vun vút là một nỗi kinh hoàng. Ban đầu, hãy bế cún trên tay để cún hít thở không khí bên ngoài (“bế đi dạo”). Sau đó, nâng dần từng bước bằng cách cho cún đặt chân xuống những nơi an toàn như bãi cỏ công viên yên tĩnh rồi mới nâng cấp dần lên.
【Thực Hành】Huấn Luyện Chihuahua ⑤: Các Khẩu Lệnh Cơ Bản Và Trị Hội Chứng Lo Âu Xa Cách
Để bảo vệ tính mạng của cún cưng và giúp chúng độc lập về mặt tinh thần, hãy thuần thục các bài huấn luyện sau:
3 khẩu lệnh lớn giúp kiềm chế sự hưng phấn (Ngồi, Chờ, Nằm)
Những khẩu lệnh này đóng vai trò như chiếc “phanh xe” giúp kiểm soát sự hưng phấn hoặc bốc đồng đột ngột của Chihuahua.
- Ngồi xuống (Sit): Giúp cún hạ thấp trọng tâm và bình tĩnh lại khi chờ đèn đỏ lúc đi dạo, khi có khách đến nhà, hoặc khi cún chuẩn bị phấn khích.
- Chờ đã (Stay): Không chỉ dùng trước khi ăn, đây là khẩu lệnh bắt buộc phải có để bảo vệ tính mạng của cún, ví dụ như ngăn cún lao ra ngoài khi mở cửa chính.
- Nằm xuống (Down): Đây là tư thế thư giãn nhất của loài chó. Nó rất hữu ích khi bạn muốn cún chờ đợi yên lặng ở quán cà phê thú cưng hoặc phòng chờ bệnh viện thú y.
Huấn Luyện Thùng/Chuồng (Crate Training) để cún ở nhà một mình ngoan ngoãn
Đây là bài tập giúp cún nhận diện chiếc chuồng vận chuyển (bằng nhựa hoặc chất liệu khác) là “căn phòng an toàn và an tâm của riêng mình”. Chihuahua rất dễ nảy sinh tâm lý phụ thuộc vào chủ. Nếu lúc nào ở nhà bạn cũng quấn quýt lấy cún, cún sẽ dễ mắc “hội chứng lo âu xa cách” – gặp stress quá độ dù chỉ phải ở nhà một mình một lát. Hãy thường xuyên tập lệnh “Vào chuồng” để cún vào crate và học cách trải qua thời gian một mình thật yên tịnh.
Nếu thuần thục bài tập này, cún không chỉ ở nhà một mình ngoan hơn mà còn có thể giữ được bình tĩnh, không bị hoảng loạn tinh thần khi phải ở khu sơ tán thiên tai, khách sạn thú cưng, hay khi di chuyển trong các chuyến du lịch.
Tổng kết: Chìa khóa thành công khi huấn luyện Chihuahua là “Tình yêu nhất quán” và “Sự kiên nhẫn”
Chihuahua bản chất là một giống chó rất thông minh và luôn có mong muốn mãnh liệt là làm vui lòng chủ nhân mà chúng yêu quý. Do đó, nếu bạn áp dụng đúng phương pháp, chúng sẽ tiếp thu bài học rất nhanh.
Bí quyết lớn nhất để huấn luyện Chihuahua thành công là “Không vì cún đáng yêu mà thay đổi quy tắc theo sự tùy hứng của con người”. Việc duy trì thái độ nhất quán: cái gì không được là không được, khi làm tốt thì khen ngợi hết mình, sẽ giúp Chihuahua tin tưởng chủ nhân từ tận đáy lòng và an tâm nghe theo chỉ dẫn.
Huấn luyện chó không phải là chuyện một sớm một chiều. Dù có thất bại cũng đừng vội vã, đừng bực bội, hãy kiên nhẫn tiếp tục với tâm thế tận hưởng việc giao tiếp với cún cưng. Hãy bồi đắp lòng tin từng bước một để xây dựng mối quan hệ cộng sự tuyệt vời nhất với chú Chihuahua của bạn nhé!
